Home » ფინანსები » „არაერთი კვლევა არსებობს, რომ ინფლაციის თარგეთირების დღევანდელი მექანიზმი დრომოჭმულია“
„არაერთი კვლევა არსებობს, რომ ინფლაციის თარგეთირების დღევანდელი მექანიზმი დრომოჭმულია“

„არაერთი კვლევა არსებობს, რომ ინფლაციის თარგეთირების დღევანდელი მექანიზმი დრომოჭმულია“

ინფლაციის მაჩვენებელი საქართველოში 6.2%-ს შეადგენს. თემაზე, თუ როგორ შეიძლება ოფიციალური რეალური ინფლაციის დარეგულირება და მიზნობრივ მაჩვენებლზე მიყვანა, გადაცემაში „ბიზნესკოდი“ ეკონომიკის ექსპერტმა ლადო პაპავამ ისაუბრა.

– როგორც ვიცით, ინფალციის მიზნობრივ მაჩვენებელად 4% იყო განსაზღვრული. დღეს, რეალურად გვაქვს 6.2%, რომელიც წლის ბოლომდე შესაძლოა კიდევ გაიზარდოს. თქვენი აზრით, რა არის პრობლემა და როგორ შეიძლება ამ ორი მაჩვენებლის ერთმანეთთან დაახლოება?

– პრაქტიკა ინფლაციის მაჩვენებლის თარგეთირების, ანუ მონეტარული პოლიტიკის ღუზა რაზეც არის ფოკუსირებული, ეს არის ინფლაციის მაჩვენებელი და ეს დამკვიდრებული პრაქტიკაა. ეს ჯერ კიდევ 1989 წელს ახალმა ზელანდიამ შემოიღო, ხოლო 20 წლის შემდეგ 2009 წელს საქართველომაც. არაერთი კვლევა არსებობს, რომ ეს მექანიზმი დრომოჭმულია, განსაკუთრებით ისეთი ქვეყნებისთვის, რომელთათვის იმპორტს აქვს ძალიან დიდი მნიშვნელობა. ნობელის პრემიის ლაურიატ ჟოზეფ სტიგლიცს აქვს წერილი, სადაც წერს რომ ქვეყანაში სადაც იმპორტი მკვეთრად აღემატება ექსპორტს და თუ შენ გაცვლითი კურსი გაგექცა, ინფლაციას ვერ დაიჭერ. ინფლაციის თარგეთირების ნაცვლად შემოთავაზებულია ძველი მიდგომა. დავუშვათ, როდესაც გაცვლითი კურსი არის ფოკუსირებული ან ფულის მასა ღუზად გამოიყენება და უფრო მეტიც, რომელიც კომპლექსური მიდგომებით გამოირჩევა და რომლითაც ბევრ მოვლენას უყურებ. ჩემი აზრით ეს უფრო თანამედროვე და სწორია.

– იმ ქვეყნებში, სადაც არის ინფლაციის თარგეთირება, არის ორი მიდგომა. ერთი, როდესაც ზღვრულ მაჩვენებელს ადგენენ, მაგალითად, წლიური 5%, რაც ნიშნავს, რომ ინფლაცია შეიძლება იყოს 5%-ზე მეტი, შეიძლება იყოს 5%-ზე ნაკლები, მაგრამ საშუალოდ 5%-ის მიდამოებში უნდა განიცადოს მერყეობა. მეორე მიდგომა არის, როდესაც ზედა-ქვედა ზღვარი არის დაწესებული ამ გადახრის. მაგალითად, 5% პლიუს-მინუს 1.5%, რაც ნიშნავს, რომ შეიძლება იყოს 3.5%-დან 6.5%-მდე.  არის უფრო უხეში მიდგომაც. ქვედა და ზედა ზღვარი,თუმცა არ შეიძლება ქვედა და ზედა ზღვარი მნიშვნელოვნად დაცილებული იყოს. სტატისტიკას თუ ვნახავთ, ბოცვანას აქვს დაცილებული. ქვედა 3%-ია, ზედა 6%, ხოლო ურუგვაის კიდევ უფრო დაცილებული – ქვედა 3%, ზედა 7%. ეს არის პროცესი, როდესაც ცენტრალური ბანკი პრაქტიკულად ხელს იბანს. იმ ქვეყნებში, სადაც არ არის ინტერვალები დადგენილი, ბუნებრივია, მერყეობა უნდა იყოს ახლოს, თუ არის 5%, ალბათ, 4%-დან 6%-მდე უნდა იმერყეოს.

– ჩვენ რეალობაში რა გვაქვს, მიზნობრივი მაჩვენებელი ინფლაციის არის 4%, მაშინ როდესაც ივნისში დაფიქსირდა 7%-ზე მეტი. ახლა არის 6%-ზე მეტი. გადახრა საკმაოდ დიდია, ხოლო ეროვნული ბანკის განცხადება, რომ ამ გადახრას მნიშვნელობა არ აქვს და ის ნიშნულს დაუბრუნდება – ადრე თუ გვიან ყველაფერი რაღაცას უბრუნდება. ეს არის მცდარი მიდომა. შეუძლებელია მხოლოდ ინფლაციაზე მოეთხოვოს პასუხისმგებლობა ცენტრალურ ბანკს, თანაც ჩვენნაირ ქვეყანაში. ახლა სწორი შეფასება აქვს ეროვნულ ბანკს, რომ ინფლაციური პროცესი საქართველოში დიდწილად გამოიწვია აქციზზე გადასახადის ზრდამ, ასევე საერთაშორისო ბაზრებზე ნავთობპროდუქტების ფასების ზრდა. არანაირი ინსტრუმენტი ეროვნულ ბანკს არ გააჩნია ამ ფასების ზრდის მოსათოკად.

– გამოდის, რომ ინფლაციის მიზნობრივი მაჩვენებლის თარგეთირებას აზრი არ აქვს?

– ეს ფორმალურია. არაფერი მნიშვნელობა არ აქვს. 4% რომ უწერია, ეკონომისტებისთვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს. თუ კი 7% გაქვს ეს არ არის გადხრა. როდესაც სავაჭრო ბალანსში იმპორტი მნიშვნელოვნად აღემატება ექსპორტს და სამომხმარებლო კალათაში ლამის 80% იმპორტირებულია და ამ ფაქტორზე ეროვნული ბანკიც ამახვილებს ყურადღებას, რა აზრი აქვს ინფლაციის თარგეთირებას თუ შენ მას ვერ აკონტროლებ.

– რომ ეცადოს ეროვნული ბანკი ინფლაციის იმ მაჩვენებელს მიაღწიოს, რაც აქვს თარგეთირებული, ამას შეიძლება შეეწიროს ისეთი მაჩენებელი, როგორიცაა ეკონომიკური ზრდა

– რა თქმა უნდა. ამაზე სერიოზული ეკონომისტები მუშაობენ, მე მხოლოდ ერთი ეკონომისტის გვარი ვთქვი – ჟოზეფ სტიგლიცი. მართალია, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკი, ისევე როგორც ნებისმიერი ქვეყნის ცენტრალური ბანკი, არის ბიორაკრატიული ორგანიზაცია. ეს არ არის შემეცნებითი-სამეცნიერო დაწესებულება. რის უფლებასაც მისცემს საკუთარ თავს დავუშვათ სტიგლიცი, ამას ვერ იზამს ეროვნული ბანკი. თანაც ცენტრალური ბანკიც არის და ცენტრალური ბანკიც, თუ ეს არის დიდი, სერიოზული ქვეყანა მას შეუძლია ეს გააკეთოს, თან თავისუფლად და არც არვის კითხოს რაიმე. ჩვენნაირი მცირე ზომის და პრობლემებით დახუნძლული ქვეყანა, რა თქმა უნდა, სავალუტო ფონდის ნებართვის გარეშე, ის ამ თარგეთირების მეთოდს ვერ შეცვლის. მეორე მხრივ, კარგი იქნება თუ ამ ტემებს წამოწევს. მე მქონდა გამოცდილება საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლებთან ურთიერთობის. ისინი ინფორმირებული ხალხია და იციან რა ხდება მსოფლიოში. მათაც კარგად იციან სტიგლიცის და არამარტო სტიგლიცის კვლევები. თუ ავუხსნით მათ და მტკიცედ დავუსაბუთებეთ, შედეგი შესაძლოა მიღწეული იქნეს. ჩვენს ქვეყანაშია ბევრია შედარებით დაბალშემოსავლიანი ოჯახების ხვედრითი წილი. რაც უფრო დაბალშემოსავლიანია ოჯახი, მის სამომხმარებლო კალათაში, როგორც წესი, უფრო დიდი ხვედრითი წილი უჭირავს ისეთ პროდუქტებს, როგორიცაა კვების პროდუქტები, მედიკამნეტები, სამედიცინო მომსახურება, კომუნალური გადასახდელები, რომელიც ასევე მნიშვნელოვანია. ეს არის ყველაზე მთავარი.

– თუმცა სამომხმარებლო კალათაში ასევე არის ისეთი პროდუქტები, როგორიცაა სასტუმრო, კაფე, რესტორანი, დასვენება, გართობა და სხვა.

– ეს მცირეშომასვლიან ოჯახებს საერთოდ არ სჭირდება. ამიტომ ხშირად არის ასეთი კონფლიქტი, როდესაც მთავრობა, ცენტრალური ბანკი, იძახის რომ არის ზომიერი ინფლაცია და სტატისტიკაც ამას აჩვენებს, ხოლო გაჭირვებულ ხალხში ეს იწვევს გაღიზიანებას, იმიტომ რომ მის სამომხმარებლო კალათაში ზემოხსენებული პროდუქტები არ შედის. ის რომ ტელევიზორებზე და სხვა ტექნიკაზე ფასებმა შესაძლოა დაიწიოს და ამან სამომხმარებლო კალათა გააიაფოს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ გაჭირვებულ ხალხს ცხოვრება გაუიაფდა, იმიტომ რომ ზოგს ტელევიზორი საერთოდ არ აქვს, ან თუ აქვს ძელისძველი და ახალს საერთოდ არ ყიდულობს. მათთვის არის ძველისძველი. მათთვის მნიშვნელოვანია კვების პროდუქტები და თუ ნახავთ საქართველოში სამომხმარებლო კალათის 30% არის კვების პროდუქტები. თუმცა სამომხმარებლო კალათა ხომ გასაშვალოებულია. ჩვენ რომ ავიღოთ შეჭირვებული ოჯახები იქ 30% კი არა 90%ით იყოს. ამას ემატება 8.4% კომუნალურ გადასახადელებზე გადახდილი გადასახადი და სამედიცინო მომსახურება ტავისი წამლებიანად. სტატისტიკის თანახმად, სადაც მეტია სიღარიბე, როგორც წესი გასაშვალოებულ კალათაშიდაც აი ამ კომპონენტებს მეტი ხვედრითი წილი უჭირავს. მე და ვახტანგ ჭარაიამ ერთობლივი კვლევა ჩავატარეთ, გარკვეული მაჩვენებელიც შევიმუშავეთ, რომელიც ასახავს ერთი მხრივ ინფლაციაში იმპორტის საკითხის, ხოლო მეორე მხრივ ყველაზე მთავარ კომპონენტებს რაც არის შეჭირვებული ოჯახებისთვის. თუ ამას გაითვალისწინებენ, მოხდება ცენტრალური ბანკისთვის ინფლაციის თარგეთირების არა რადიკალური შეცვლა, არამედ გაფართოება. აქ გათვალისწინებული იქნება იმპორტით გამოწვეული ინფლაცია, მეორე მიზანი იქნება მთლიანად ინფლაცია,  მსოფლიოში გავრცელებული ტერმინი – აფლაცია, რომელიც უშუალოდ სასურთო პროდუქტებზე ფასების ზრდას გულისხმობს. მესამე უფრო კომპლექსური მაჩვენებელი , სადაც შევა სურსათი, კომუნალური მომსახურება და ჯანდაცვა თავისი მედიკამნეტებით. ინფლაციური თარგეთირების ასეთი გაზრდით უფრო უკეთ მოხდება სიტუაციის ასახვა.

– მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ვართ პატარა ქვეყანა, ჩვენ ვართ დამოკიდებული საერთაშორისო ორგანიზაციებზე, თუ ჩვენს ბიუროკრატებს ეყოფათ გამბედაობა, მათაც შეუძლიათ შესთავაზონ ეს მიდგომა საერთაშორისო ორგანიზაციებს და მთელს მსოფლიოს თუნდაც ექსპერიმენტის სახით, რაც ჩემი აზრით, ქვეყნისთვის და ეროვნული ბანკის იმიჯისთვის კარგი იქნება.

 

მოამზადა ბაჩანა ჯინჭარაძემ

Share