ახალი ამბები

სხვა სიახლეები
ნათია თურნავა სინგაპურის ცენტრალური ბანკის პრეზიდენტს შეხვდა

შეხვედრაზე მხარეებმა საქართველოსა და სინგაპურს შორის თანამშრომლობის გაღრმავების, ფინანსური ტექნოლოგიების მიმართულებით გამოცდილების გაზიარებისა და მარეგულირებლებს შორის პარტნიორობის განვითარების შესაძლებლობები განიხილეს.ნათია თურნავას განცხადებით, სინგაპურის ცენტრალური ბანკი საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი პარტნიორია, განსაკუთრებით ფინანსური ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების მიმართულებით.„სინგაპურის ცენტრალური ბანკი ჩვენი მნიშვნელოვანი პარტნიორია. ჩვენთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფინანსური სერვისების ტექნოლოგიური განვითარების მიმართულებით თანამშრომლობა. უკვე აქტიურად ვხედავთ სინგაპურული ორგანიზაციების დაინტერესებას საქართველოთი და გვინდა, მარეგულირებლებს შორის ურთიერთობა კიდევ უფრო გავაღრმაოთ“, - განაცხადა ნათია თურნავამ.შეხვედრისას განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო საქართველოს ფინანსური ეკოსისტემის განვითარებასა და ეროვნული ბანკის მიერ ფინანსური ინოვაციების ხელშეწყობის მიზნით განხორციელებულ რეფორმებს.შეხვედრაზე საუბარი შეეხო საქართველოს ეროვნულ ბანკსა და GFTN-ს შორის არსებულ თანამშრომლობასაც. ნათია თურნავამ ყურადღება გაამახვილა „თბილისის ფინანსური სამიტის“ მნიშვნელობაზე, რომელიც სინგაპურულ მხარესთან პარტნიორობის ფარგლებში უკვე ორჯერ გაიმართა. მხარეებმა ასევე განიხილეს საქართველოს, როგორც რეგიონული ფინანსური და ტექნოლოგიური ჰაბის, საერთაშორისო ცნობადობის გაზრდისა და საინვესტიციო შესაძლებლობების წარმოჩენის საკითხები.სინგაპურის ცენტრალური ბანკის მმართველმა დირექტორმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მცირე ზომის მიუხედავად, ორივე ქვეყანას ახასიათებს მაღალი მოქნილობა გადაწყვეტილებების მიღების ეფექტური პროცესში, რაც ინოვაციების სწრაფ დანერგვასა და სტაბილური ფინანსური გარემოს შენარჩუნებას უწყობს ხელს.მისი შეფასებით საქართველოში დინამიურად ვითარდება ბიზნეს და საინვესტიციო გარემო, ხოლო ქვეყნის აქტიურობა ფინანსურ სექტორსა და ფინტექინდუსტრიაში მას რეგიონში მიმზიდველობის ცენტრად და მთავარ მოთამაშედ აყალიბებს.„ეს იყო ძალიან ნაყოფიერი შეხვედრა და ველით საქართველოსთან თანამშრომლობის კიდევ უფრო გაღრმავებას“, - განაცხადა სინგაპურის ცენტრალური ბანკის მმართველმა დირექტორმა ჩია დერ ჯიუნმა.აღსანიშნავია, რომ შეხვედრის ფარგლებში ქართულმა მხარემ გააჟღერა ინიციატივა სინგაპურის ცენტრალურ ბანკთან ურთიერთგაგების მემორანდუმის გაფორმების შესახებ. სინგაპურულმა მხარემ აღნიშნული წინადადების განხილვის მზადყოფნა გამოთქვა.შეხვედრას ესწრებოდნენ სებ-ის საერთაშორისო ურთიერთობებისა და ფინანსური და საზედამხედველო ტექნოლოგიების განვითარების დეპარტამენტის ხელმძღვანელები გიორგი ედილაშვილი და ვარლამ ებანოიძე, ასევე, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტოს უფროსის მოადგილე გიორგი კეჟერაშვილი.

1795084684

2026 წლის III კვარტალში საქართველოს რკინიგზით გადატანილია 16.8 პროცენტ...

მათივე ცნობით, 2026 წლის III კვარტალში საერთაშორისო გადაზიდვის რეჟიმში რკინიგზით გადატანილი ტვირთის ჯამური მოცულობის 77.9 პროცენტი მოდიოდა ქვეყანაში შემოტანილ ტვირთზე, 22.1 პროცენტი კი - ქვეყნიდან გატანილზე.„2026 წლის III კვარტალში რკინიგზით შემოტანილი ტვირთის მთლიანი მოცულობის 22.2 პროცენტის გამომგზავნ ქვეყანას რუსეთის ფედერაცია წარმოადგენდა, 22.1 პროცენტის გამომგზავნს - აზერბაიჯანი, თითოეული დანარჩენი გამომგზავნი ქვეყნების წილი კი 10-10 პროცენტზე ნაკლები იყო (ჯამურად 55.7 პროცენტი). 2026 წლის III კვარტალში რკინიგზით გატანილი ტვირთის მთლიანი მოცულობის 24.4 პროცენტის დანიშნულების ქვეყანას სომხეთი წარმოადგენდა, 8.0 პროცენტისას - ყაზახეთი, 7.0 პროცენტისას - რუსეთის ფედერაცია, ტვირთის მიმღები თითოეული დანარჩენი ქვეყნების წილი კი შედარებით ნაკლები იყო (ჯამურად 60.6 პროცენტი). 2026 წლის III კვარტალში ტრანზიტით გადატანილი ტვირთის მთლიანი მოცულობის1 განაწილება დანიშნულების ქვეყნის მიხედვით შემდეგნაირი იყო: 9.2 პროცენტი - თურქეთი, 8.3 პროცენტი - ნიდერლანდები, 5.7 პროცენტი - ჩინეთი, 1.8 პროცენტი - იტალია, 1.1 პროცენტი - უკრაინა, 0.7 პროცენტი - რუმინეთი, დანარჩენი კი სხვა ქვეყნებზე მოდიოდა. ამავე პერიოდში, ტრანზიტით გადატანილი ტვირთის 4.8 პროცენტის გამომგზავნ ქვეყანას ბრაზილია წარმოადგენდა, 3.9 პროცენტისას - თურქეთი, ხოლო დანარჩენი სხვა ქვეყნებზე მოდიოდა.საანგარიშო პერიოდში, რკინიგზით გადატანილი ტვირთის მთლიანი მოცულობის 34.7 პროცენტი მოდიოდა კოქსისა და რაფინირებული ნავთობპროდუქტების სასაქონლო ჯგუფზე; 21.5 პროცენტი - ქიმიკატების, ქიმიური პროდუქტების და ხელოვნური ბოჭკოების; რეზინის და პლასტმასის პროდუქტების სასაქონლო ჯგუფზე, ხოლო 11.5 პროცენტი - საკვებ პროდუქტებზე, სასმელებზე და თამბაქოზე. 2026 წლის III კვარტალში სასაქონლო ჯგუფების მიხედვით განაწილება განსხვავებული იყო ადგილობრივი გადაზიდვების შემთხვევაში და 61.4 პროცენტი ლითონის მადანსა და სხვა სამთო და კარიერულ პროდუქტებზე მოდიოდა, 15.8 პროცენტი ეჭირა სატრანსპორტო აღჭურვილობას, ხოლო 14.8 პროცენტი - კოქსისა და რაფინირებულ ნავთობპროდუქტების სასაქონლო ჯგუფს. რაც შეეხება საერთაშორისო გადაზიდვებს, საანგარიშო პერიოდში რკინიგზის საშუალებით ძირითადად შემოტანილია კოქსი და რაფინირებული ნავთობპროდუქტები (47.3 პროცენტი), სხვა არამეტალური მინერალური პროდუქტები (13.7 პროცენტი), საკვები პროდუქტები, სასმელები და თამბაქო (7.9 პროცენტი), ლითონის მადანი და სხვა სამთო და კარიერული პროდუქტები (7.8 პროცენტი), ქვანახშირი და ლიგნიტი; ნედლი ნავთობი და ბუნებრივი აირი (7.7 პროცენტი), ძირითადი ლითონები (6.5 პროცენტი), ქიმიკატები, ქიმიური პროდუქტები და ხელოვნური ბოჭკოები (2.5 პროცენტი), სოფლის მეურნეობის, ნადირობისა და მეტყევეობის პროდუქტები (2.5 პროცენტი), ხე და ხის კორპის პროდუქტები (1.8 პროცენტი), მანქანები და აღჭურვილობა (1.0 პროცენტი); ხოლო გატანილია საკვები პროდუქტები, სასმელები და თამბაქო (25.8 პროცენტი), ქიმიკატები, ქიმიური პროდუქტები და ხელოვნური ბოჭკოები (24.9 პროცენტი), სხვა არამეტალური მინერალური პროდუქტები (16.4 პროცენტი), ლითონის მადანი და სხვა სამთო და კარიერული პროდუქტები (12.6 პროცენტი) და ძირითადი ლითონები (12.5 პროცენტი). 2026 წლის III კვარტალში ტრანზიტული ტვირთის მთლიანი მოცულობის 78.2 პროცენტი სამ სასაქონლო ჯგუფზე მოდიოდა, კერძოდ: კოქსი და რაფინირებული ნავთობპროდუქტები (35.0 პროცენტი), ქიმიკატები, ქიმიური პროდუქტები და ხელოვნური ბოჭკოები (30.8 პროცენტი), საკვები პროდუქტები, სასმელები და თამბაქო (12.4 პროცენტი).2026 წლის III კვარტალში საქართველოს რკინიგზის მიერ გადაყვანილია 708.0 ათასი მგზავრი, რაც 20.2 პროცენტით მეტია გასული წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელზე. ამავე პერიოდში მგზავრთბრუნვის მოცულობამ 164.5 მილიონი მგზავრ-კილომეტრი შეადგინა, რაც 13.6 პროცენტით მეტია გასული წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით. 2026 წლის III კვარტალში ადგილობრივი მიმოსვლის რეჟიმში გადაყვანილია 619.8 ათასი მგზავრი, რაც რკინიგზით გადაყვანილი მგზავრების მთლიანი რაოდენობის 87.5 პროცენტს შეადგენს და 8.1 პროცენტით აღემატება 2025 წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელს. ამასთან, საერთაშორისო მიმოსვლის რეჟიმში გადაყვანილია 88.2 ათასი მგზავრი, რაც დაახლოებით 5.6- ჯერ აღემატება გასული წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელს. საერთაშორისო მიმოსვლის რეჟიმში მგზავრების გადაყვანის 35.5 პროცენტი აზერბაიჯანიდან შემოსვლაზე მოდიოდა, 12.6 პროცენტი - სომხეთიდან შემოსვლაზე, 36.8 პროცენტი - აზერბაიჯანის მიმართულებით გასვლაზე, ხოლო 15.1 პროცენტი - სომხეთის მიმართულებით გასვლაზე”,- ნათქვამია ინფორმაციაში.

1795082652

ნარმანია - მხოლოდ მიმდინარე წლის 10 თვეში არასწორად და ზედმეტად დარიცხ...

მისივე თქმით, ინვესტიციების მოცულობა იზრდება, რათა კომუნალური სერვისები იყოს უფრო ხარისხიანი და უსაფრთხო.„მარეგულირებელი კომისია ჩვენს რეგულირებად სექტორებში მომხმარებელთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით ძალიან აქტიურია. მხოლოდ მიმდინარე წლის 10 თვეში არასწორად და ზედმეტად დარიცხული თანხების სახით ნახევარ მილიონ ლარზე მეტი ჩამოეწერათ მომხმარებლებს, ასევე მომსახურების კომერციული ხარისხის წესების დარღვევისთვის თითქმის, 8 მილიონ ლარამდე კომპენსაცია დაეკისრათ მათ მომხმარებლების სასარგებლოდ. ასევე, ჩვენ არაერთი მომხმარებლის მომართვა და საჩივარი განვიხილეთ და თითოეულ მათგანზე გვქონდა შესაბამისი რეაგირებები. მომხმარებელთა კომუნალური სერვისების მდგომარეობის გაუმჯობესების თვალსაზრისით ვითახმებთ ინვესტიციებს და ინვესტიციების მოცულობა იზრდება, რათა კომუნალური სერვისები, რომლებიც მომხმარებლებს მიეწოდებათ, იყოს უფრო ხარისხიანი, უფრო უსაფრთხო, წყვეტების გარეშე. აქედან გამომდინარე ველოდებით, რომ მომავალში მდგომარეობა კიდევ უფრო მეტად გაუმჯობესდება, რათა თითოეულ მომხმარებელს მიეწოდოს უფრო ხარისხიანი და უწყვეტი კომუნალური სერვისები.როგორც წესი, ყველაზე მეტი გამოწვევები წყალმომარაგების სექტორშია, ვინაიდან წყალმომარაგების ინფრასტრუქტურა არის მოძველებული და აქ ხშირი გვაქვს ავარიები. ასევე ავარიები არის ელექტროენერგეტიკის სექტორშიც, ძირითადად რეგიონებში, რაც ასევე მოძველებულ ინფრასტრუქტურასთან არის დაკავშირებული, თუმცა ამ სექტორებში ჩვენ ინვესტიციების მოცულობა მნიშვნელოვნად გავზარდეთ. წინა წლებთან შედარებით გაორმაგებულია და ზოგიერთი მიმართულებით სამჯერ მეტი ინვესტიციაც არის გათვალისწინებული მომდევნო წლებში, რათა როგორც ელექტროენერგეტიკის, ასევე წყალმომარაგების სექტორში უფრო მეტად სწრაფად გამოიცვალოს მოძველებული ინფრასტრუქტურა და ახლით ჩანაცვლდეს, რათა მოხდეს უფრო უსაფრთხო და უწყვეტი სერვისების მიწოდება," - განაცხადა ნარმანიამ.

1795082510

თიბისის მონაცემთა დამუშავების ცენტრი - უნიკალური შესაძლებლობების მქონე...

თიბისის ახალი მონაცემთა ცენტრი საქართველოში ერთადერთი მსგავსი ინფრასტრუქტურაა, რომლის შეკეთება, ტექნიკური განახლება და გაფართოება შესაძლებელია საბანკო სერვისების შეფერხების გარეშე. ეს თიბისის ტექნოლოგიური განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრინციპია - საჭირო ინფრასტრუქტურა მზად იყოს არა მხოლოდ დღევანდელი, არამედ მომავალი მოთხოვნებისთვისაც.მონაცემთა ცენტრის მშენებლობის სტრატეგიული გადაწყვეტილება თიბისიში 2024 წელს მიიღეს. პროექტის მიზანი იყო მონაცემთა უსაფრთხოების კიდევ უფრო გაძლიერება, საბანკო სერვისების უწყვეტობის შენარჩუნება და მასშტაბირებადი ტექნოლოგიური პლატფორმის შექმნა. ცენტრი რეკორდულად მოკლე დროში - 36 კვირაში აშენდა და ამოქმედდა.სწორედ, აქ განთავსებული სისტემები უზრუნველყოფს ყოველდღიური ციფრული საბანკო ოპერაციების შესრულებას - იქნება ეს მობაილბანკით გადარიცხვა თუ სხვა საბანკო სერვისით სარგებლობა. მონაცემთა უსაფრთხოებას მრავალშრიანი დაცვა, მკაცრი ფიზიკური უსაფრთხოების ზომები, ელექტრომომარაგებისა და გაგრილების რეზერვირებული სისტემები, რამდენიმე მონაცემთა ცენტრის ურთიერთდაზღვევა და ღრუბლოვანი ტექნოლოგიებით დამატებითი რეზერვირება უზრუნველყოფს. თიბისის არსებობის ისტორიაში, მომხმარებელთა მონაცემების დაკარგვის შემთხვევა არასდროს დაფიქსირებულა.ცენტრის ტერიტორიაზე განთავსებული მზის პანელები ელექტრომომარაგების დაახლოებით ერთ მესამედს უზრუნველყოფს, ხოლო ენერგოეფექტური გაგრილების სისტემები და მოდულარული არქიტექტურა ენერგიის მოხმარების ოპტიმიზაციას უწყობს ხელს.მონაცემთა ცენტრი თიბისის გრძელვადიანი ტექნოლოგიური განვითარების მნიშვნელოვანი ნაწილია. მისი საშუალებით ბანკი კიდევ უფრო აძლიერებს მომხმარებელთა მონაცემების დაცვას, საბანკო სერვისების საიმედოობასა და იმ ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებს, რომლებიც მომავალში ახალი, ინოვაციური პროდუქტებისა და მომსახურების განვითარებას შეუწყობს ხელს.

1795078921

2026 წლის III კვარტალში უმუშევრობა 12.6%-მდე შემცირდა

2026 წლის III კვარტალში სამუშაო ძალის მონაწილეობის დონე წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 0.1 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 54.5 პროცენტით განისაზღვრა, ხოლო დასაქმების დონე 0.3 პროცენტული პუნქტით გაიზარდა და 47.6 პროცენტი შეადგინა.სამუშაო ძალის მონაწილეობის დონე ქალაქის ტიპის დასახლებებში 0.4 პროცენტული პუნქტითაა გაზრდილი, ხოლო სოფლის ტიპის დასახლებებში შემცირებულია 0.6 პროცენტული პუნქტით. დასაქმების დონე ქალაქის ტიპის დასახლებებში გაზრდილია 1.1 პროცენტული პუნქტით, ხოლო სოფლის ტიპის დასახლებებში შემცირებულია 0.7 პროცენტული პუნქტით და შესაბამისად 49.0 პროცენტს და 45.8 პროცენტს შეადგენს.2026 წლის III კვარტალში წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით დაქირავებულთა წილი დასაქმებულთა საერთო რაოდენობაში 0.2 პროცენტული პუნქტით შემცირდა და 69.8 პროცენტი შეადგინა.2026 წლის III კვარტალში, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით, უმუშევრობის დონე ქალაქის ტიპის დასახლებებში შემცირებულია 1.3 პროცენტული პუნქტით, ხოლო სოფლის ტიპის დასახლებებში გაზრდილია 0.2 პროცენტული პუნქტით.უმუშევრობის დონე ტრადიციულად მაღალია კაცებში, ქალებთან შედარებით. 2026 წლის III კვარტალში, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით, აღნიშნული მაჩვენებელი ქალებში შემცირებულია 0.6 პროცენტული პუნქტით, ხოლო კაცებში - 0.8 პროცენტული პუნქტით და შესაბამისად 10.8 პროცენტს და 14.0 პროცენტს შეადგენს.სამუშაო ძალის მონაწილეობის დონე ქალებთან შედარებით მაღალია კაცებში. 2026 წლის III კვარტალში აღნიშნული მაჩვენებელი ქალებში 44.1 პროცენტს, ხოლო კაცებში 66.5 პროცენტს შეადგენს. წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით სამუშაო ძალის მონაწილეობის დონე ქალებში გაზრდილია 0.1 პროცენტული პუნქტით, ხოლო კაცებში შემცირებულია 0.3 პროცენტული პუნქტით.2026 წლის III კვარტალში, წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით, დასაქმების დონე ქალებში გაზრდილია 0.3 პროცენტული პუნქტით, ხოლო კაცებში - 0.2 პროცენტული პუნქტით.

1795078809

საქართველოს მოდელი უნიკალურია, კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის პო...

ღონისძიება გახსნა და მონაწილეებს სიტყვით მიმართა საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს თავმჯდომარემ, ირაკლი ლექვინაძემ. მან აღნიშნა, რომ, წლების განმავლობაში, კონფერენცია საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარების, პროფესიული დიალოგისა და სფეროს აქტუალურ გამოწვევებზე მსჯელობის მნიშვნელოვან პლატფორმად ჩამოყალიბდა.,,5 წელიწადში კონფერენციამ 1500-მდე დელეგატს უმასპინძლა, მათ შორის, 250-ზე მეტ საერთაშორისო დელეგატს - ჯამში 40-ზე მეტი ქვეყნიდან.  ღონისძიებაში მონაწილეობენ გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენციის(UNCTAD), ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის(OECD), მსოფლიო ბანკის(WB), ევროკომისიის(EC), მომხმარებელთა დაცვის საერთაშორისო ქსელის(ICPEN) და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტების წარმომადგენლები.საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის უფლებების დაცვის პოლიტიკის ისტორია 30 წლის წინ, პირველი დამოუკიდებელი ანტიმონოპოლიური სამსახურის შექმნით დაიწყო. საქართველოს ინსტიტუციური განვითარების გზა გამორჩეულია: 2005 წელს ანტიმონოპოლიური სამსახური გაუქმდა, 2014 წელს კი კონკურენციის ეროვნული სააგენტოს სახით აღდგა. 2023 წლიდან სააგენტოს მანდატი გაფართოვდა და მას საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტო ეწოდა.საქართველოს მოდელი უნიკალურია, ვინაიდან აღსრულება, კონკურენციის და მომხმარებლის დაცვის პოლიტიკის, განაწილებულია 5 უწყებას შორის, თუმცა კანონმდებლობა უნივერსალურია და ეფუძნება ერთიან პრინციპებსა და მიდგომებს. კოორდინაციას აძლიერებს მთავრობისა და პარლამენტის მხარდაჭერილი ერთიანი ეროვნული სტრატეგიები და დღევანდელი პლატფორმაც.“ - განაცხადა ირაკლი ლექვინაძემ.კონფერენციის გახსნაზე მონაწილეებს მისასალმებელი სიტყვით მიმართეს საქართველოს მთავრობის, პარლამენტისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების წარმომადგენლებმა.კონფერენციის ფარგლებში, მთავარი მოხსენებებით წარდგებიან ღონისძიების საპატიო სტუმრები: ტერესა მორეირა - კონკურენციის საერთაშორისო ექსპერტი, გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენციის (UNCTAD) კონკურენციისა და მომხმარებელთა პოლიტიკის დეპარტამენტის ყოფილი ხელმძღვანელი, პორტუგალიის კონკურენციის უწყების საბჭოს ყოფილი წევრი; რემი ლანგი - გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენციის კონკურენციისა და მომხმარებელთა დაცვის განყოფილების ხელმძღვანელი (UNCTAD); იოანის ლიანოსი - ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის გლობალური კონკურენციის სამართლისა და საჯარო პოლიტიკის პროფესორი;19-20 ნოემბერს, კონფერენციის ფარგლებში, ადგილობრივი და საერთაშორისო ექსპერტების მონაწილეობით, გაიმართება 8 პანელური დისკუსია და 2 მთავარი მოხსენება. მონაწილეები იმსჯელებენ ისეთ აქტუალურ საკითხებზე, როგორიცაა კონკურენცია სტრატეგიულ ბაზრებზე და რეგულირების ახალი მიდგომები, ონლაინ ბაზრებზე კონკურენცია და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა, უწყებათაშორისი კოორდინაცია და ეფექტიანი თანამშრომლობა, შერწყმების კონტროლი, ხელოვნური ინტელექტის როლი და გაციფრულების პროექტები.კონფერენციის ფარგლებში, ასევე გაიმართება სურსათის პროდუქტებზე ფასების შედარების პორტალის - ekalata.gov.ge-სა და საბანკო ტარიფების შედარების პორტალის პრეზენტაციები.

1795076109