თავდასხმები რუსეთის ენერგეტიკულ სექტორზე: ხუთი ქვეყანა რისკის ქვეშ - რ...
ყირგიზეთში, რომელიც
ნავთობის მომარაგებისთვის
რუსეთზეა დამოკიდებული,
ფასების მნიშვნელოვანი
ზრდა ჯერ არ შეინიშნება,
რადგან მთავრობამ AI-92
ბენზინისა და დიზელის
საწვავის მაქსიმალური
გასაყიდი ფასი დააწესა.
თუმცა, AI-95 ბენზინის ფასს
ბაზარი განსაზღვრავს და
რუსეთიდან იმპორტის
შეწყვეტამ მალე შეიძლება
ამ კლასის საწვავის
ფასების ზრდა
გამოიწვიოს.ყირგიზეთის
ნავთობმოვაჭრეთა
ასოციაციის პრეზიდენტი
კანატბეკ ეშატოვი
აღნიშნავს, რომ AI-95 ამჟამად
ადგილობრივ ბაზარზე სულ
უფრო და უფრო ნაკლებად
იყიდება. „მიწოდება
მცირდება, მაგრამ მოთხოვნა
მაინც არის“, - აღნიშნა
ეშატოვმა.მან აღნიშნა, რომ
მიუხედავად იმისა, რომ
დეფიციტი ჯერ არ არის,
მიწოდების გარკვეული
სირთულეები უკვე არსებობს.
მან ასევე აღნიშნა, რომ
ყირგიზეთის
ბენზინგასამართ
სადგურებზე ფასების
მკვეთრი ზრდა მოსალოდნელი
არ არის. როგორც
ნავთობმოვაჭრეთა
ასოციაციის ხელმძღვანელმა
აღნიშნა, ქვეყანაში
ანტიმონოპოლიური ორგანოს
მიერ დადგენილი ფასების
ლიმიტი მოქმედებს. ეს
ლიმიტები სექტემბრის
ბოლომდეა ძალაში. თუმცა,
მომწოდებლების გასაყიდი
ფასები შეიძლება
გაიზარდოს. თუ რუსეთის
ბაზარზე სიტუაცია
გაუარესდება, ამან
შეიძლება გავლენა
მოახდინოს საწვავის
ფასებზე რეგულირების
პერიოდის დასრულების
შემდეგ.24.kg-ის ცნობით,
ყირგიზეთი დიდი ხანია
განიხილავს ალტერნატიულ
მომწოდებლებს. შესაძლო
ვარიანტებს შორის
აზერბაიჯანი და ირანია.
თუმცა, კანატბეკ ეშატოვის
თქმით, რუსული საწვავი
ფასისა და ლოგისტიკის
თვალსაზრისით ყველაზე
მოგებიანი რჩება. ირანიდან
ან აზერბაიჯანიდან
მოწოდებას უფრო რთული და
ძვირად ღირებული
ტრანსპორტირება
დასჭირდება. საწვავის
ზღვით გადაზიდვა, პორტებში
გადატვირთვა და შემდეგ
რკინიგზით ტრანსპორტირება
გახდა საჭირო. ეს ყველაფერი
პროდუქტის საბოლოო
ღირებულებას ზრდის.ბაზრის
მონაწილეების აზრით,
ყირგიზეთის საწვავის
ამჟამინდელი მარაგი
საშუალოდ 1,5-2 თვის
განმავლობაში
საკმარისია.ყირგიზელი
ეკონომისტი ელდარ
აბაკიროვი მიიჩნევს, რომ
მიმდინარე კრიზისი ერთ
მომწოდებელზე დაყრდნობის
რისკებს ავლენს. „ბენზინის
ფასების ზრდის
მოსაგვარებლად, მთავრობა
მზად უნდა იყოს რისკზე
წასასვლელად და არ უნდა
დაეყრდნოს მხოლოდ ერთ
ქვეყანას“, - გააფრთხილა
აბაკიროვმა. „ჩვენ უნდა
მოვილაპარაკოთ ისეთ
ქვეყნებთან, როგორიცაა
ყაზახეთი, აზერბაიჯანი და
ირანი“.ტაჯიკეთი კიდევ
უფრო რთულ მდგომარეობაშია,
ვიდრე ყირგიზეთი. 2025 წელს
ქვეყანაში იმპორტირებული
ნავთობპროდუქტების 84
პროცენტი რუსეთიდან
შემოდიოდა. მომხმარებლები
უკვე გრძნობენ შედეგებს -
ბენზინისა და დიზელის
ფასები იზრდება.
ხუჯანდიდან ტაქსის
მძღოლმა 25 ივნისს რადიო
„თავისუფალი
ევროპის“/„რადიო
თავისუფლების“ ტაჯიკურ
სამსახურს განუცხადა, რომ
დიზელის საწვავი
მნიშვნელოვნად
გაძვირდა.„ადრე დიზელის
ფასი ლიტრზე 9 სომონი 60
დირამი (დაახლოებით 1,50
დოლარი) იყო. ახლა კი 13
სომონი 50 დირამი (2 დოლარზე
მეტი) იყიდება“, - თქვა
მძღოლმა. „ეს უკვე
შესამჩნევია, რადგან ჩვენი
შემოსავლები მცირდება.
რატომ გაძვირდა დიზელი? არ
ვიცი. ბენზინგასამართ
სადგურებზე უბრალოდ
გვეუბნებიან, რომ დიზელის
ფასი ყველგან გაძვირდა,
მაგრამ არავინ გვიხსნის,
რატომ“.ტაჯიკეთის
ხელისუფლებამ საწვავის
ფასების ზრდა არაერთხელ
მიაწერა „გარე ფაქტორებს“,
რუსეთის პირდაპირ
დასახელების
გარეშე.შეფერხებებმა
გავლენა მოახდინა
უზბეკეთზეც, სადაც
საწვავის დეფიციტმა უკვე
დაიწყო ფრენების განრიგზე
გავლენა. Uzbekistan Airways-მა ცოტა
ხნის წინ გამოაცხადა
რუსეთში რამდენიმე რეისის
გაუქმება თვითმფრინავის
საწვავის დეფიციტის გამო,
რაც აჩვენებს, თუ როგორ
ვრცელდება რუსეთის
საწვავის სისტემაში
არსებული პრობლემები მთელ
რეგიონში.უზბეკმა
ეკონომისტმა ოტაბეკ
ბაკიროვმა უზბეკეთზე
მზარდი ზეწოლა პირდაპირ
დააკავშირა ქვეყნის მზარდ
დამოკიდებულებასთან
რუსული ენერგომპორტის
მიმართ. Telegram-ის პოსტში
ბაკიროვმა დაწერა:
„უზბეკეთში, რომელიც
რუსეთიდან იმპორტზე
დამოკიდებული გახდა და
სადაც ფასები სწრაფად
იზრდება, ძირითადად ამის
გამო, აუცილებელია
ყურადღება გავამახვილოთ
ბენზინისა და სხვა
საწვავის (პროპანი და
დიზელი) ალტერნატიული და
სტაბილური წყაროების
უზრუნველყოფაზე მეზობელი
და მოძმე ქვეყნების
მეშვეობით და გადავიდეთ ამ
საკითხთან დაკავშირებით
პრაქტიკულ
ქმედებებზე“.ყირგიზეთის,
ტაჯიკეთისა და
უზბეკეთისგან
განსხვავებით, ყაზახეთმა
ჯერჯერობით თავიდან
აიცილა საწვავის
სერიოზული კრიზისი.
ყაზახეთის საკუთარი
ნავთობგადასამუშავებელი
ქარხნები და საწვავის
მარაგი საშუალებას აძლევს
ბენზინგასამართ სადგურებს
ნორმალურად გააგრძელონ
მუშაობა რუსეთში
დეფიციტის მიუხედავად.
თუმცა, ყაზახეთმა ასევე
შეზღუდა
ნავთობპროდუქტების
ექსპორტი თავისი შიდა
ბაზრის დასაცავად.უჩვეულო
სიტუაცია შეიქმნა: რუსეთს,
ტრადიციულად ცენტრალური
აზიის საწვავის მთავარ
მიმწოდებელს, შესაძლოა,
ახლა თავად დასჭირდეს
ყაზახეთის
დახმარება.როიტერის
ცნობით, მოსკოვმა ასტანას
სთხოვა, განიხილოს AI-92
ბენზინის მიწოდება, რათა
შეამციროს რუსეთის
ნავთობგადასამუშავებელ
ქარხნებში შეფერხებებით
გამოწვეული დეფიციტი.
თუმცა, ამჟამად, როგორც
ჩანს, ყაზახეთი არ არის
დაინტერესებული რუსეთში
ბენზინის ექსპორტით.
ყაზახეთის ვაჭრობისა და
ინტეგრაციის მინისტრის
მოადგილემ, ჟანელ
კუშუკოვამ, აღნიშნა, რომ
შიდა ბაზრის დაცვა
მთავრობის მთავარ
პრიორიტეტად
რჩება.ეკონომიკური
პოლიტიკის სენატის
კომიტეტის თავმჯდომარემ,
სუინდიკ ალდაშევმა,
განაცხადა, რომ მან გაიგო
რუსეთის მოთხოვნის
შესახებ, მაგრამ ხაზგასმით
აღნიშნა, რომ ყაზახეთი
საკუთარ ინტერესებს
მიანიჭებს
უპირატესობას.რუსეთის
ნავთობგადასამუშავებელი
ქარხნების სიმძლავრის
შემცირებამ და საწვავის
მიწოდების ჯაჭვის
დარღვევამ შესაძლოა
გავლენა მოახდინოს
სამხრეთ კავკასიაზეც. ეს
იმიტომ ხდება, რომ რეგიონის
ორი ქვეყანა, საქართველო და
სომხეთი, საწვავის მხრივ
რუსეთზეა დამოკიდებული.
სტატისტიკის თანახმად, 2025
წელს საქართველომ 1
მილიარდი დოლარის
ღირებულების 1.8 მილიონი
ტონა ნავთობპროდუქტი
შემოიტანა. ნავთობის
მიმწოდებლებს შორის
რუსეთი კვლავ საქართველოს
უმსხვილეს მიმწოდებლად
რჩება, საიდანაც გასულ წელს
ამ ქვეყნიდან 477 მილიონი
დოლარის ღირებულების
საწვავი შეისყიდეს. მეორე
ადგილზეა რუმინეთი 231
მილიონი დოლარით, რაც
იმპორტის 41%-იან ზრდას
წარმოადგენს.
ბულგარეთიდან იმპორტი
ასევე 5%-ით გაიზარდა,
თურქეთიდან - 40%-ით, ხოლო
აზერბაიჯანიდან საწვავის
მიწოდება 55%-ით
გაიზარდა.წელს, წლის
დასაწყისიდან,
საქართველომ მკვეთრად
გაზარდა
ნავთობპროდუქტების
იმპორტი. წლის პირველი ხუთი
თვის განმავლობაში
ქვეყანამ 1.13 მილიარდი
დოლარის ღირებულების
ნავთობპროდუქტები
შემოიტანა, რაც გასული წლის
ანალოგიურ პერიოდთან
შედარებით 45%-იან ზრდას
წარმოადგენს. ამ პერიოდში
საქართველოს
ნავთობპროდუქტების
მთავარი მიმწოდებლები
იყვნენ რუსეთი (309,400 ტონა, 220
მილიონი აშშ დოლარი),
თურქეთი (67,300 ტონა, 84.4 მილიონი
აშშ დოლარი), რუმინეთი (77,400
ტონა, 61.5 მილიონი აშშ დოლარი)
და ბულგარეთი (50,000 ტონა, 44.1
მილიონი აშშ
დოლარი).იმპორტი მოიცავს
ბენზინს, დიზელის საწვავს
და სხვა ნავთობპროდუქტებს.
ნავთობისა და მისი
წარმოებულების გლობალურმა
ფასებმა, რომლებიც მთელი
წლის განმავლობაში
შედარებით მაღალი დარჩა,
მნიშვნელოვნად იმოქმედა
მთლიან
მაჩვენებელზე.საქართველოსთვის
რუსული ბენზინის სხვა
ქვეყნებიდან იმპორტით
ჩანაცვლება ლოგისტიკურ
სირთულეს არ წარმოადგენს;
თუმცა, რუსეთიდან იმპორტის
შეწყვეტამ შესაძლოა
ფასებზე გავლენა
მოახდინოს.მეორეს მხრივ,
სომხეთი საწვავის
მომარაგების მხრივ უფრო
მეტად არის დამოკიდებული
რუსეთზე. 2024 წელს სომხეთმა
490,000 ტონა ბენზინი და სხვა
საწვავის იმპორტირება
მოახდინა. ამ მოცულობის
დაახლოებით ორი მესამედი
რუსეთიდან მოდიოდა. 2025 წელს
სომხეთმა სულ დაახლოებით
121,000 ტონა AI-92 ბენზინი
შემოიტანა, საიდანაც
დაახლოებით 51,000 ტონა
რუსეთიდან შეიძინეს. ამ
პერიოდში სომხეთის მიერ
იმპორტირებული თითქმის 75,000
ტონა AI-95 ბენზინიდან მხოლოდ
6,000 ტონა რუსეთიდან
შეიძინეს. სხვა ძირითადი
მომწოდებლები იყვნენ
რუმინეთი და
ბულგარეთი.როგორც
ცნობილია, 2025 წლის ბოლოდან
აზერბაიჯანმა საწვავის
ექსპორტი დაიწყო სომხეთში,
რამაც ერევანს რუსეთზე
ენერგეტიკული
დამოკიდებულების
შემცირების ახალი
შესაძლებლობები მისცა.
ნავთობპროდუქტები
პერიოდულად მიეწოდება
აზერბაიჯანიდან სომხეთს
საქართველოს გავლით. ბოლო
მონაცემებით,
აზერბაიჯანმა დღემდე
სომხეთში 18,000 ტონაზე მეტი
ნავთობპროდუქტი გაიტანა.
აქედან 14,000 ტონა დიზელის
საწვავი იყო, დანარჩენი კი
AI-92 და AI-95 ბენზინი.
აზერბაიჯანული საწვავი
სომხეთის ბაზარზე სხვა
ქვეყნებიდან იმპორტირებულ
საწვავზე 20 პროცენტით
დაბალ ფასად იყიდება და ამ
ფაქტორმა სხვა
ქვეყნებიდან საწვავის
იმპორტიორები აიძულა,
ფასები გადაეხედათ.
ამგვარად, აზერბაიჯანის
წყალობით, სომხეთმა მიიღო
შესაძლებლობა,
დივერსიფიცირება გაუკეთოს
საწვავის
მარაგს.პრინციპში,
გეოგრაფიული და
ლოგისტიკური
თვალსაზრისით,
აზერბაიჯანს აქვს
პოტენციალი, კიდევ უფრო
გაზარდოს საწვავის
ექსპორტი სომხეთში და
მიაღწიოს დომინანტურ
პოზიციას ბაზარზე.
1782726182