"კიდევ ერთი ფაქტორი რაც დადებითად მოქმედებს ლარის კურსზე გაზრდილი სავალუტო რეზერვებია", - ამის შესახებ ანალიტიკოსი, პროფესორი გიორგი ცუცქირიძე სოციალურ ქსელში წერს.
"როგორც გუშინდელ პოსტში ავღნიშნე, კიდევ ერთი ფაქტორი რაც დადებითად მოქმედებს ლარის კურსზე გაზრდილი სავალუტო რეზერვებია. საერთაშორისო რეზერვების თემაზე არაერთი სპეკულაცია და ურთიერთგამომრიცხავი მსჯელობებიც კი მოვისმინეთ, როგორც სავალუტო ინტერვენციებთან დაკავშირებით, ისე რეზერვების დაგროვებასთან მიმართებით თუ რა ზიანის მომტანი და არასწორი იყო ეკონომიკისათვის და საფინანსო სექტორისათვის სებ-ის მონეტარული პოლიტიკა. მეტი დამაჯერებლობისათვის კრიტიკის ამ ფერხულში ჩართული იყვნენ ეროვნული ბანკის ყოფილი პრეზიდენტები. მთელი ამ ოპოზოციური ნარატივის პარადოქსი იმაში მდგომარეობდა, რომ ხშირად საკუთარ წინა მოსაზრებებსაც კი ეწინააღმდეგებოდენ.
ჯერ იყო და როდესაც ლარის სტაბილიზაციის მიზნით, სებ-მა ბაზარზე სავალუტო ინტერვენციები დაიწყო, ბაზარზე დოლარის მიწოდებით, რეზერვების კატასტროფულ დონეზე შემცირებასაც კი პროგნოზირებდენ, რასაც ნეგატიური შედეგები უნდა მიყოლოდა, პირველ რიგში ქვეყნის საკრედიტო რეიტინგის გაუარესებით და საერთაშორისო ბაზრებზე კომერციული ბანკებისათვის რესურსების გაძვირებით. მაგრამ, როდესაც სებ-მა რეზერვების დაგროვება დაიწყო აქეთ დასდეს ბრალი სალარე მასის ზრდაში და ინფლაციის წახალისებაში, თითქოს სებ-ს ფულის მასაზე ზემოქმედების ბერკეტები არ გააჩნდეს.
აქვე განვმარტავ, რომ რეფინანსირების აუქციონების დროს კომბანკებისათვის რეფინანსირების სესხების მოცულობის კორექტირებით(შემცირებით) ხდება ინტერვენციების ზეგავლენის გათვალისწინება და ფულის მასის დაბალანსება დროის შესაბამის ინტერვალში. დღეს ჩვენ ვხედავთ, რომ ყველა ეს დამუქებული პროგნოზი აღმოჩნდა მცდარი. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ სებ ის პოლიტიკა აბსოლუტურად გამართლებული იყო, რასაც ადასტურებს საერთაშორისო სავალუტო ფონდის და წამყვანი სარეიტინგო სააგენტოების შეფასებები.
საერთაშორისო რეზერვები არა თუ შეივსო გასული წლის ინტერვენციების დაწყებამდე არსებულ დონესთან შედარებით, არამედ ახალ სარეკორდო ნიშნულზე ავიდა. საერთაშორისო სავალუტო რეზერვების ზრდა, ამცირებს რა კურსის ვოლატილურობას, ერთგვარ “ბუფერს” ქმნის შოკების (მაგ. უცხოური ვალუტის შემოდინების შემცირების) წინააღმდეგ. გრძელვადიან პერიოდში შეიძლება ხელი შეუწყოს ლარის სტაბილურობას, რადგან ინვესტორები და ბიზნესები ბევრად უკეთ ახდენენ გრძელვადიანი დანაზოგების დაგეგმვას. ეს კონტექსტი ეწინააღმდეგება ჩვენთან ჩამოყალიბებულ სტერეოტიპს, თითქოს რეზერვების დაგროვება და ბაზრიდან უცხოური ვალუტი ამოღება ცალსახად ზრდის სალარე მასას და აუფასურებს ლარს.
ბუნებრივია, გაზრდილი სავალუტო რეზერვი არ ნიშნავს ლარის ავტომატურ და მუდმივ გამყარებას. ლარის გაცვლით კურსს მაინც განაპირობებენ საბაზრო ძალები და სხვა ეკონომიკური ფაქტორები. მაღალი რეზერვები ნიშნავს, რომ ეროვნულ ბანკს აქვს საკმარისი რესურსი მოკლევადიანი სპეკულაციური ზეწოლის შესაკავებლად. შესაძლებლობა, საჭიროების შემთხვევაში ინტერვენციით შეარბილოს მკვეთრი რყევები. ეს ამცირებს პანიკურ მოლოდინებს და თავად ეს მოლოდინების სტაბილიზაცია ხშირად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე რეალური ინტერვენცია.
ამასთან, მაღალი რეზერვები არის სიგნალი, რომ საგარეო შემოდინებები რეალურია (ტურიზმი, სერვისები, ტრანსფერები), ხოლო მიმდინარე ანგარიშის დაფინანსება „ჯანსაღი“ წყაროებიდან ხდება და არა ვალის ხარჯზე. ასეთ პირობებში ინვესტორები და ბიზნესი ნაკლებად ელოდებიან ლარის გაუფასურებას, რაც თვითონ ამცირებს ზეწოლას კურსზე. მას აქვს თავისებური ფისკალური კონტრაბალანსი საგარეო რისკებთან მიმარტებაში.რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია, როდესაც არსებობს საგარეო ვალი, მიმდინარე ანგარიშის სტრუქტურული დეფიციტი რეზერვების ზრდა მოქმედებს როგორც კონტრწონა ამ სისუსტეების დასაზღვევად. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჩვენნაირი პატარა, ღია ეკონომიკისთვის.
მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი ასევე კავშირშია რეზერვების დაგროვების სტრატეგიასთან. შესაბამისად, რადგან მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი ციკლურია ციკლურ ხასიათს ატარებს რეზერვების დაგროვებაც. III კვარტალი (ივლის–სექტემბერი) საქართველოსთვის ტრადიციულად მომსახურების ექსპორტის პიკია რა დროსაც ტურიზმიდან მიღებული შემოსავლები მკვეთრად იზრდება. ამაზე მიუთითებს რეზერვების დაგროვების სტატისტიკაც: მაისში 245.4 მლნ-ის, ივნისში 266.0 მლნ-ის, ივლისში 416.9 მლნ-ის, აგვისტოში 199.6 მლნ-ის, სექტემბერში 100.0 მლნ-ის, ოქტომბერში 167.4 მლნ-ის წმინდა შესყიდვა განხორდიელდა. ამ დროს ტურიზმი შედის რა მიმდინარე ანგარიშის ბალანსში, მომსახურების პროფიციტი ხშირად სრულად ფარავს საქონლის დეფიციტს. სწორედ ამიტომ, ზაფხულში მიმდინარე ანგარიში ხშირად დროებით გადადის პროფიციტში.
ამასთან, განსაკუთრებით III კვარტალში ძლიერდება ტრანსფერები და შემოსავლები უცხოეთიდან( ფულადი გზავნილები (მიგრანტების მიერ) და დროებითი სამუშაოებიდან მიღებული შემოსავლები), რასაც ემატება უცხოელების ხარჯვა საქართველოში (რაც სტატისტიკურად მომსახურების ექსპორტად ითვლება). ეს ყველაფერი ზრდის მიმდინარე ანგარიშის კრედიტულ მხარეს.
თავის მხრივ, მიმდინარე ანგარიშის ბალანსში საქონლის დეფიციტს ასევე ამცირებას იმპორტის შედარებითი შენელება ზაფხულში, რადგან ზაფხულში ენერგოიმპორტი ხშირად იკლებს (გათბობის არარსებობა), ხოლო მსხვილი კაპიტალური იმპორტი (ტექნიკა, ინფრასტრუქტურა) ხშირად გადადის სხვა კვარტლებზე. ზაფხული-შემოდგომის პერიოდში სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ნაწილი ადგილობრივი პროდუქციით იფარება, რის შედეგადაც საქონლის დეფიციტი დროებით მცირდება.IMF-ის მონაცემებით 2025 წელს საქართველოს რეზერვები ფარავს დაახლოებით 3 თვის იმპორტს, რაც უკვე გადის მინიმალური ადექვატურობის ზღვარზე და ითვლება რისკების მინიმალურ ბუფერად, მაგრამ ჯერ კიდევ ჩამორჩება BB რეიტინგის ქვეყნების საშუალო დონეს. თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ რეზერვების დაგროვება გრძელდება და 2026 წლის ბოლოს სავარაუდოდ 7 მილიარდს გადააჭარბებს, ჩვენ ვუახლოვდებით კიდევ ერთ ისტორიულ შედეგს გრძელვადიანი უსაფრთხოებისთვის, რაც BB რეიტინგის ქვეყნების სტანდარტებით 4–6 თვის იმპორტის დაფარვაზე გადის და მიზანი 6.2 მლრდ დოლარიდან რეზერვების 7-7.5 მლრდ USD გაზრდა უნდა იყოს.
ამასთან, IMF ARA adequacy metric -ს (სხვადასხვა ეკონომიკური რისკების პროპორციული გაზომვა) მიხედვით, 2025-ში ეს მაჩვენებელი უკვე გავიდა დაახლოებით 80 %-ის ზღვარზე რაც ნიშნავს, რომ რეზერვები ზოგიერთ კრიტერიუმში უკვე საკმარისია, და აქვს კარგი პერსპექტივა იმპორტის წლიური 5-7 % იანი ზრდისას, უკვე 2026-2027 წლებში გავიდეს კიდევ უფრო მაღალ 100 %-იან ანუ კონფორტულ ზღვარზე.აღსანიშნავია, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის ციკლურობიდან გამომდინარე, რეზერვების ნაწილიც „ციკლურია“, და სავალუტო რეზერვების დაგროვების დიდი ნაწილი მოდიოდა სწორედ მე-3 კვარტალზე, რაც ეროვნულმა ბანკმა იდეალურად გამოიყენა", - წერს ცუცქირიძე.












