Home » ეკონომიკა » “საფონდო ბაზრის განვითარების გარეშე ზედმეტია საუბარი ეკონომიკის სწრაფ ზრდაზე”
„ეკონომიკის ციფროვიზაციის პლათფორმა, დიდწილად განსაზღვრავს ჩვენს როლს და ადგილს თანამედროვე მსოფლიოში“

“საფონდო ბაზრის განვითარების გარეშე ზედმეტია საუბარი ეკონომიკის სწრაფ ზრდაზე”

საპენსიო რეფორმაზე, საფონდო ბაზრის მნიშვნელობაზე, სწრაფ ზრდაზე და სიღირიბის დაძლევაზე,  „ბანკები და ფინანსები“  გთავაზობთ ინტერვიუს წამყვან საბანკო და საფინანსო ექსპერტთან, პროფესორ გიორგი ცუცქირიძესთან.

-იმ ქვეყნებში, სადაც ეკონომიკა მზარდია და ფინანსური ბაზრები განვითარებული, კერძო დაგროვებითი საპენსიო მოდელი ამართლებს, რადგან დაბანდებული პენსია მაღალ სარგებელს იძლევა. თუმცა, საქართველოს ეკონომიკისთვის, სადაც ფასიანი ქარალდების ბაზარი არ არის განვითარებული, ხოლო რისკები დიდია, დაგროვილი რესურსი შეიძლება გაუფასურდეს კიდეც

 გიორგი ცუცქირიძე: საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის განუვითარებლობა, ბუნებრივია არის გამოწვევა,  მაგრამ ჩემი აზრით დღეს ისეთი სიტუაციაა შექმნილი, რომ საპენსიო რეფორმას შეუძლია საფონდო ბაზრის განვითარების სტიმულირება და არა პირიქით. ცნობილია, რომ საპენსიო სისტემები ახორციელებენ პორთფელურ ინვესტიციებს, განათავსებენ თავიანთ აქტივებს ფასიან ქაღალდებში და ფაქტობრივად, არასოდეს ახორციელებენ პირდაპირ ინვესტიციებს. რეფორმის გადავადება არასწორად მიმაჩნია, რადგან ამ ლიგიკით ლიკვიდური საფონდო ბაზარი არავინ იცის როდის ჩამოყალიბდება.

მე პირიქით უფრო მგონია. თუ ჩვენ განვითარებადი ეკონომიკების, მთ შორის აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების განვითარების ტენდენციებს  განვიხილავთ, საფონდო ბაზრების განვითარებას სტიმული სწორედ საპენსიო რეფორმამ მისცა.

საპენსიო სისტემის რეფორმის პირველივე ხანში დაგროვებით საპენსიო ანგარიშებზე აკუმულირდება ასობით მილიონი ლარი, რომელთა განთავსება საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე, მისი განუვითარებლობიდან გამომდინარე, შეუძლებელი იქნება. ალტერნატივა აქტივების განვითარებული ქვეყნების ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე განთავსების ვარიანტი იქნება, მაგრამ პრობლემად რჩება საპენსიო აქტივების ნაწილის პირდაპირი ინვესტირება ქართულ ეკონომიკაში, რათა თავიდან იქნას აცილებული ქვეყნის ფარგლებს გარეთ საინვესტიციო რესურსის გადინება.

აქედან გამომდინარე, საპენსიო რეფორმის ამოქმედებასთან ერთად, სწორედ საფონდო ბაზარი უნდა გახდეს მთავარი დისკუსიის საგანი, უახლოეს პერიოდში.

ჩვენ ვჭირდება რადიკალური გადაწყვეტილებების მიღება. ერთხელ  და სამუდამოდ უნდა დამთავრდეს უაზრო დისკურსი და დაპირისპირება საფონდო ბაზრის ირგვლივ. არსებობს საფონდო  ბაზრის წარმატებული ევროპული და ამერიკული მოდელები. სამწუხაროდ, ის მოდელი რომელიც დღეს საქართველოშია აცდენილია საერთაშორისო პრაქტიკას და მოდის წინა ხელისუფლების დროს მიღებული არასწორი შეხედულებებიდან, რომელიც ბენდუქიძის მოდელითაც არის ცნობილი. დღეს საექსპერტო წრეებში განვითარებულია თვალსაზრისი, რომლის თანახმადაც ფასიანი ქაღალდების ზედამხედველობა უნდა გამოვიდეს ეროვნული ბანკიდან და შეიქმნას ცალკე სტრუქტურის სახით, როგორც ეს პრაქტიკულად ყველა წამყვანი ეკონომიკის ქვეყანაშია. მეორე, საფონდო ბაზრის ფორმირება უმოკლეს ვადებში ორი მოდელით შეიძლება განხორციელდეს. კომერციული ბანკები, როგორც ინტერსთა კონფლიქტის მატარებელი მხარე, ცალსახად უნდა ჩამოცილდენ საფონდო ბირჟის თანამფლობელობას, ან საფონდო ბირჟა დაფუძნდეს პირველ ეტაპზე, თუნდაც სახელმწიფო და კერძო ინსტიტუციის სახით, ხოლო მომავალში მოხდეს მისი პრივატიზაცია კერძო სტრუქტურებზე ან არის მეორე ვარიანტიც, შეიქმნას რომელიმე წამყვანი ევროპული ბირჟის შვილობილი კომპანია.

ამ მოსაზრებებს ბუნებრივია აქვს თავისი პრო და კონტრაც, შეიძლება სხვა ვარიანტების განხილვაც, მათ შორის არსებული საფონდო ბაზრის ტრანსფორმაცია, მაგრამ ერთი რამ ცხადია. დღეს ჩვენ გვჭირდება კონსენსუსი ამ მიმართულებით, რადგან თუ არსებული საფონდო სეგმენტი უკვე უახლოეს ერთ ან მაქსიმუმ ორ წელიწადში არ შეიძენს ახალ კონტურებს, დაგროვებითი საპენსიო რეფორმის წარმატება სერიოზული რისკების ქვეშ შეიძლება დადგეს. თუმცა დარწმუნებული ვარ, საპენსიო რეფორმა საფონდო სეგმენტის განვითარებისათვის  მნიშვნელოვან როლს შეასრულებს.

-დღეს საქართველოში ფინანსური ბაზრის 92%-ზე მეტს საბანკო სექტორი აკონტროლებს, 7%-მდე მიკროსაფინანსოები და სხვა მცირე ფინანსური ინსტიტუტები, ბირჟის წილი 1%-ზე ნაკლებია.  საპენსიო რეფორმა  რამდენად  შეუწყობს ხელს მის განვითარებას?.

გიორგი ცუცქირიძე: კაპიტალის ბაზარი თავის მხრივ კომპანიებს მისცემს იაფი ფულის მოძიების შესაძლებლობას, ეს კი ბანკებს აიძულებს დაიწყონ მოძრაობა საპროცენტო განაკვეთის კიდევ უფრო შემცირებიასაკენ. ბუნებრივია, ეკონომიკური ეფექტი სწრაფი არ იქნება და რეალურ შედეგს დაახლოებით 5-7 წელიწადში მივიღებთ. მაგრამ დაყოვნება პროცესს კი არ დააჩქარებს, პირიქით მხოლოდ შეაფერხებს.

საფონდო ბაზრის განვითარების გარეშე ზედმეტია საუბარი ეკონომიკის სწრაფ ზრდაზე და სიღირიბის დაძლევაზე. ბიზნეს სჭირდება ალტერნატიული რესურსირების წყაროები. თავის მხრივ, საფონდო სეგმენტის განვითარება ბანკებსაც მისცემს საშუალებას განავითარონ საინვესტიციო საბანკო მომსახურება, რომელიც დღეს პრაქტიკულად არ არსებობს. დღეს ბანკების აქტიურ ოპერაციებში არის მხოლოდ საინვესტიციო ფასიანი ქაღალდების პორთფელი, ძირითადად სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების სახით. ამავე დროს პრაქტიკულად ნულოვანია ფასიანი ქაღალდების პორთფელი დილინგური ოპერაციებისათვის, ხოლო ფინანსური მომსახურების თვალსაზრისით, საინვესტიციო ბანკინგის მექანიზმები პრაქტიკულად არ გამოიყენება. ევროპის წამყვანი ბანკები, აქ მხოლოდ წმინდა პროფილის საინვესტიციო ბანკებს არ ვგულისხმობთ, გამოდიან მთავრობების და კომპანიების ფინანსურ მრჩევლებად, ხელს უწყობენ კაპიტალის მოზიდვას აქციების, ობლიგაციებისა და სხვა პროდუქტების გაყიდვის გზით. მაგალითად თუ მთავრობას სურს აეროპორტის, მაგისტრალის ან სხვა მსხვილი მუნიციპალური პროექტის მშენებლობის დაფინანსება, მას შეუძლია საინვესტიციო ბანკებთან მუშაობა შიდა ან გარე ბაზრებიდან  კაპიტალის მოსაზიდად.

ბანკი ასევე ასრულებს საინვესტიციო მომსახურებას, როდესაც საქმე ეხება კომპანიების სააქციო კაპიტალის დაფინანსებას. დავუშვათ, კომპანია გადაწყვეტს დამატებითი თანხების მოსაზიდად, განახორციელოს ემისია პირველადი საჯარო შეთავაზების ან IPO-სთვის. საინვესტიციო ბანკი შეაფასებს ემისიის პროსპექტს, რომელიც განმარტავს შეთავაზების პირობებს და რისკებს, ახორციელებს ფასიანი ქაღალდების  კომისიასთან(SEC) აქციების რელიზაციის პროცედურის მართვას და ფასების შეთავაზებას. კაპიტალის ბაზრების დაფინანსებისას საინვესტიციო ბანკები ასევე მიმართავენ ანდერრაიტინგს, ანუ როგორც წესი, ვალდებულებას იღებენ გარიგების დაფინანსებაზე. წინა შემთხვევის მსგავსად, ეს არის საბანკო კრედიტის გონივრული ალტერნატივა. რაც იმას ნიშნავს, რომ ბანკები მართავენ ამ პროცესში არსებულ რისკს ემიტენტებისგან ფასიანი ქაღალდების ყიდვისა და საჯარო განთავსების ან ინსტიტუციონალური მყიდველებისათვის მიყიდვის გზით. საინვესტიციო ბანკები კომპანიისაგან  ყიდულობენ ფასიან ქაღალდებს ერთი ფასით და შემდეგ ახდენენ მის რეალიზაციას ფასნამატით და შესაბამისად იღებენ მოგებას, რითაც ახდენენ რისკის კომპენსირებას. გარდა კომპანიების საჯარო შეთავაზებისა, საინვესტიციო ბანკინგი ითვალიწინებს საკუთარი კლიენტებისათვის თანხების მოზიდვას, კერძო განთავსების გზით. მაგალითად შესაძლებელია ობლიგაციების შეთავაზება ინსტიტუციონალური ინვესტორისათვის, იმავე  სქემით რასაც აკეთებს სადაზღვევო კომპანია ან საპენსიო ფონდი. ეს არის გაციებით სწრაფი ფულის მოზიდვის საშუალება, რადგან არ საჭიროებს ამ აქციების რეგისტრაციას ფასიანი ქაღალდების კომისიაში.

საინვესტიციო საბანკო მომსახურება ასევე მოიცავს საკონსულტაციო მომსახურებასაც, მაგალითად თუ რომელიმე კომპანია აპირებს სხვა კომპანიის ან  აქტივების შეძენას, ფასდადების სტრატეგიის ჩათვლით. გარდა ამისა კომპანიის გაყიდვისას მთავარი საკითხი მის საბაზრო შეფასებას და აქტივების მიწოდების საკითხებს უკავშირდება. ზოჯერ იგივე პრობლემები წარმოიშობა,  როდესაც ხდება კომპანიების შერწყმა ან ერთი კომპანიის მიერ მეორე კომპანიის შეძენა.

საბანკო სექტორი დღეს დგას თავისი განვითარების გარდამტეხ ეტაპზე. ჩვენ ვხედავთ, რომ ბოლო წლებში ბიზნესის დაკრედიტების ტემპები მცირდება. ბიზნესდაკრედიტების არსებული მოდელები, რომლებიც უძრავი ქონების უზრუნველყოფაზეა აგებული, ნაკლები ეფექტურობით მუშაობს. რაც ჩასადები იყო, პრაქტიკულად ყველაფერი ბანკებშია ჩადებული. შემთხვევითი არ არის ბანკების მიერ დასაკუთრებული უძრავ-მოძრავი ქონების ზრდის დინამიკაც. 2015 წელთან შედარებით, ჩამოწერილი სესხების მოცულობა გაზრდილია 229 მლნ ლარიდან 374 მლნ ლარამდე ანუ 63 %-ით, ხოლო დასაკუთრებული ქონების მოცულობა 142 მლნ ლარიდან 209 მლნ ლარამდე ანუ 67 მლნ ლარით (47%-ით) არის გაზრდილი.

მაგრამ, ამავდროულად ჩვენ უნდა გვესმოდეს, რომ თავის მოტყუებაა კომერციულ ბანკებს დავაკისროთ რაიმე ვალდებულება ბიზნეს დაკრედიტების ტემპების გასაზრდელად. წამყვან ქართულ ბანკებშიც კი საცალო დაკრედიტების სეგმენტის ხვედრითი წილი საკრედიტო პორთფელის 60 %-ის აღემატება, ხოლო  სისტემაში ბოლო წლებში 12 %-ით არის გაზრდილი, სამაგიეროდ ამავე პროცენტოთ შემცირებულია ბიზნეს დაკრედიტების ხვედრითი წილი. ამას ვერც ეროვნული ბანკის ლიმიტები უშველის, თუნდაც საზედამხედველო კაპიტალთან მიმართებაში. ბოლო-ბოლო ბანკები გაზრდიან კაპიტალს და შესაბამისად შეამცირებენ საკრედიტო პორტფელის რისკსაც. კომერციული ბანკი არის კერძო კაპიტალით შექმნილი სტრუქტურა, რომელიც მუშაობს მოგებაზე, შესაბამისად, იგი აფასებს რისკს  და ფულს დებს იქ სადაც რისკის უკუგება არის მისაღები.

საგარეო ვალზე მაღალი დამოკიდებულება ზრდის მგრძნობელობას საგარეო შოკებისადმი, მაგრამ ალტერნატივა სწორედ საფონდო ბაზრის განვითარების ხელშეწყობაში მდგომარეობს. თავის მხრივ, მთავრობის მიერ შიდა ვალის ზრდას და საბანკო კრედიტზე დამოკიდებულებას, სხვა პრობლემა ახლავს თან. როდესაც მთავრობა დიდი მოცულობით იღებს ვალს ბანკებისაგან, ხდება საკრედიტო რესურსის შეზღუდვა, რადგან ის ამ დროს კონკურენციაში შედის კლიენტურასთან რომელთაც სესხის აღება უნდათ.

საპენსიო რეფორმა ამიტაც არის მნისვნელოვანი, იგი თავისთავად შეამცირებს მთავრობის დამოკიდებულებას საბანკო სესხებზე, რაც ბუნებრივად შეზღუდავს რა “გამოდევნის ეფექტს”,  გაზრდის მიწოდებას და შეამცირებს საპროცენტო განაკვეთებსაც.

მიმაჩნია, რომ  კაპიტალის ბაზრის განვითარებას ამიტომაც აქვს დიდი მნიშვნელობა, რადგან შეცვლის თავად ვალის სტრუქტურას. სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების გამოშვება, ხელს შეუწყობს საგარეო დაფინანსების საჭიროების შემცირებასაც და მთლიან ვალში საშინაო ვალის წილის ზრდას და შესაბამისად, საგარეო მოწყვლადობის შემცირებას. მაგრამ, არანაკლები მნიშვნელობა აქვს საჯარო შეთავაზების კორპორაციული ფასიანი ქაღალდების საბაზრო სეგმენტის განვითარებას, რაც გაზრდის რა ქართული კომპანიების კაპიტალიზაციას, შეამცირებს მათ დავალიანებას გარე ინვესტორებთან და ბანკებთან.

-საექსპერტო შეფასებებით იზრდება საგადასახადო ტვირთი დასაქმებაზე,  ხელფასიდან გადასახადი 20%-დან 23.2%-მდე იზრდება, რაც გააძვირებს სამუშაო ძალას და უარყოფითად იმოქმედებს დასაქმებაზე. შემოთავაზებულმა საპენსიო სისტემამ შეიძლება გამოიწვიოს არაფორმალური შრომითი გარიგებების დადება და ჩრდილოვანი ეკონომიკის წახალისებაც კი.

გიორგი ცუცქირიძე: მიმაჩნია, რომ ეს რისკები ცოტა გაზვიადებულია. დარწმუნებული ვარ, რომ დამსაქმებელი 2 %-ის გულისთვის მოერიდება ხელფასის შემცირებას,  თუმცა  ალბათ სამომავლო ზრდაში გაითვალისწინებს და დაგეგმილზე ნაკლებად გაუზრდის ხელფასებს. საქსტატის მონაცემებით, ბოლო 10 წლის განმავლობაში საქართველოში ხელფასები საშუალოდ 8%-ით იზრდება, ხოლო ბოლო ხუთ წელიწადში 11 %-ით. აღნიშნული ზრდა ყველა სექტორში შეიმჩნევა. ეკონომიკის განვითარების კვალობაზე, მაღალი ალბათობით ხელფასების ზრდა მომავალშიც გაგრძელდება,  თუმცა სავარაუდოდ მას დღეს არსებული მაღალი ტემპები არ ექნება. რაც შეეხება საქართველოს საპენსიო მოდელში სავალდებულობის ელემენტს, რაც ასევე არის პოლემიკის საგანი. ნიშანდობლივია, რომ მსგავსი კომპონენტი აღმოსავლეთ ევროპაში განხორციელებულ სხვა საპენსიო მოდელებშიც გვხდება. ლიტვასა და პოლონეთში 30 წლამდე პირებისთვის არის დაზოგვა სავალდებულო, შედარებით მაღალია ბულგარეთში, სადაც ასაკობრივი ცენზი 42 წელია. სავალდებულო კომპონენტებია ბულგარეთში,ესტონეთში, უნგრეთში, პოლონეთში, ლატვიაში და რუმინეთში. დასაქმენბულების მიერ საპენსიო ფონდში შენატანები 5-6 %-ს შეადგენს, ხოლო ლატვიაში სულაც 8 %-ია.

ძირითადი არგუმენტი, თუ რატომ უნდა იყოს დაზოგვა გარკვეულ ასაკამდე სავალდებულო, გამომდინარეობს მომავალზე ორიენტირებული მიდგომიდან, რათა ახალი  თაობა მომავალში რაც შეიძლება ნაკლებად იყოს დამოკიდებული სოლიდარულ საპენსიო სისტემაზე და მათ საკუთარი პენსიის უზრუნველყოფა თავად შეძლონ. ამასთან სოლიდარული საპენსიო სისტემის დატოვება და მნიშვნელოვანი ზრდა მაღალ ხარჯად დააწვება ეკონომიკას,

ის ამოსავალი წერტილი, რასაც დაზოგილი თანხების წლიურმა საპროცენტო სარგებელმა მინიმუმ უნდა გადააჭარბოს, არის ინფლაცია. 2012-2017 წლებში ეკონომიკის ზრდასთან ერთად იზრდებოდა საშუალო თვიური ანაზრაურებაც. თუ საშუალო თვიური ხელფასი 2012 წელს 712 ლარი იყო, 2016 წელს 950 ლარი, ხოლო 2018 წლის პირველი ხუთი თვის მიხედვით 1106 ლარი შეადგინა, რაც 55 %-ით მეტია 2012 წელთან შედარებით ანუ საშუალოდ წლიური ზრდა 11 %-ია.

მართალია, გაცვლითი კურსის ეფექტის მიხედვით, აშშ დოლარში   უმნიშვნელოდ არის გაზრდილი, 431 აშშ დოლარიდან 457 აშშ დოლარის ექვივალენტამდე, მაგრამ ამ წლებში ინფლაცია დიდი არ ყოფილა, თუ არ ჩავთვლით  2017 წელს (6.3%). პირიქით, 2012-2013 წლებში დეფლაციაც კი იყო, ხოლო 2014-2016 წლებში წლიური ინფლაციის საშუალო დონემ 3 % შეადგინა. ანალოგიური მაჩვენებელზეა ინფლაცია მიმდინარე წლის პირველ ნახევარშიც.

მართალია, ინფლაციის მაჩვენებელი განვითარებულ ქვეყნებთან შედარებით მაღალია, მაგრამ  საერთაშორისო სავალუტო ფონდის პროგნოზით, 2020 წლამდე საქართველოს საშუალო წლიური ინფლაცია 4% იქნება, თუ რა იქნება ინფლაციის მაჩვენებელი 2020 წლის შემდეგ, ამის დღეს განსაზღვრა რთულია, მაგრამ სავარაუდოდ, მომავალ ათწლეულში საქართველო უფრო მეტად დაემსგავსება ევროკავშირის საშუალოდ განვითარებულ ეკონომიკას, რასაც ქვეყანაში ინფლაციის დასტაბილურება უნდა მოყვეს, თუმცა იქამდე რა იქნება ინფლაცია, ეს პრაქტიკულად არ არის განჭვრეტადი.

ძალზე საინტერესოა ჩილეს მაგალითი. მოგეხსენებათ 1982 წელს მილტონ ფრიდმანმა ჩილეს ეკონომიკა გამოაცხადა როგორც „ეკონომიკური სასწაული.“ ჩილეს ეკონომიკას ჰქონდა ეკონომიკის 8%-იანი ზრდა 1997-1998 წლებში, მართალია1998  წელს ეს მაჩვენებელი განახევრდა, აზიის ფინანსური კრიზისის ზეგავლენის გამო, თუმცა ბოლო წლებში ჩილეს ეკონომიკის ზრდამ 5-7%-ს მიაღწია. 1990 წლიდან, ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი სამჯერ გაიზარდა და დღეს 22,767 აშშ დოლარს შეადგენს მსყიდველობისუნარიანობის პარიტეტის მიხედვით. ეს მაჩვენებელი გაცილებით მაღალია ვიდრე ლათინური ამერიკის ქვეყნებში:   პარაგვაიში 8827 აშშ დოლარია, გვატემალაში 7424 აშშ დოლარი, ნიკარაგუაში-5321 აშშ დოლარი, კუბაში-6445 აშშ დოლარი, ბოლივიაში-6889 აშშ დოლარი, ასევე მაღალია ვიდრე შედარებით მაღალი შემოსავლების მქონე ამერიკის კონტინენტის ქვეყნებში: ბრაზილიაში -14 103 აშშ დოლარია, კოლუმბიაში-13 255 აშშ დოლარი, პერუში 12 237 აშშ დოლარი, ვენესუელაში-16 745 აშშ დოლარი.  გარდა ამისა, მნიშვნელოვნად გაიზარდა ცხოვრების დონე და შემცირდა სიღარიბე, რაც ლათინირი ამერიკის ქვეყნებში დღემდე ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად რჩება. თუ ჩილეში სიღარიბის ქვეშ მცხოვრებთა რიცხვი 1988 წლისთვის 48% იყო, 2000 წელს 20%-მდე დავიდა, დღეისთვის კი კიდევ უფრო შემცირდა და 13,7%-ის ტოლია.

ჩილეში საპენსიო რეფორმა 1981 წელს დაიწყო, ქვეყანა მოკლე დროში გადავიდა დაგროვებით სისტემაზე. დასაქმებულს შეეძლო საპენსიო ფონის არჩევა, მისი შეცვლა, მასზე იყო დამოკიდებული შენატანების ოდენობაც. პასუხისმგებლობა ბიუროკრატიიდან დიდწილად გადავიდა თავად დასაქმებულზე. შედეგად მკვეთრად გაიზარდა პენსიის ოდენობაც და ასევე ეკონომიკაც, რაც მთავარია განვითარდა ფასიანი ქაღალდების ბაზარი.  მართალია, პინოჩეტის რეჟიმმა მმართველობის პირველ წლებში იმსხვერპლა რამდენიმე ათასი ადამიანი, მაგრამ მისივე რეფორმების დამსახურებით დღეს ჩილე პრაქტიკულად ლათინოამერიკის ლიდერია. რეგიონში განსხვავებული გზა აირჩიეს სხვა ქვეყნებმა. მიუხედავად იმისა, რომ მათი სასტარტო პოზიციები ხშირ შემთხვევაში უკეთესიც იყო, როგორც ვნახეთ დღეს ჩილეში ერთ სულ მოსახლეზე გაცილებით მაღალია შემოსავლები და ცხოვრების  დონე.

როგორც ავღნიშნეთ, დაგროვებით საპენსიო მოდელებზე გადასვლა, გარდა მომავალ სამუშაო ძალაზე ორიენტირებისა, ეკონომიკაზე ზემოქმედების კუთხითაც არის მნიშვნელოვანი. თუ სოციალური პენსია მნიშვნელოვნად გაიზრდება მშპ-სთან თანაფარდობის მაჩვენებლის მიხედვით, ერთის მხრივ ეკონომიკას დააწვება მძიმე ტვირთად და მეორეს მხრივ შეამცირებს დაზოგვის სტიმულს.

არსებულ შერეულ მოდელში სოლიდარულ პენსიას რაც შეეხება, სოციალური პენსია ეკონომიკური ზრდის გათვალისწინებით ეტაპობრივად უნდა მიუახლოვდეს რეალურ საარსებო მინიმუმს და შემდგომ დაკორექტირდეს ინფლაციის შესაბამისად. მოგეხსენებათ, დღევანდელი პენსია (180 ლარი) მინიმუმ დღევანდელი ღირებულებით შენარჩუნდება. გამოდის, რომ თუ ინფლაცია საშუალოდ 4 %-ს, ხოლო ხელფასების ზრდის თუნდაც არსებულ 5 %-იან დონეს ავიღებთ, 20 წლის შემდეგ საშუალო პენსია იქნება 400 ლარამდე თვეში, რაც 20 წლის შემდეგ საშუალო ხელფასის (2700 ლარი) 14 % იან ჩანაცვლების დონეს უზრუნველყოფს. დღეს ჩანაცვლების საშუალო კოეფიციენტი 18%-ია, საშუალო 1100 ლარიან ხელფასთან შედარებით.

ახლა განვიხილოთ სიტუაცია სოლიდარული პენსიის მოდელი რომ დაგვეტოვებინა. 2015 წელს ყველა ტიპის საპენსიო ხარჯმა შეადგინა მშპ-ს 5.2 % და ბიუჯეტის ხარჯვითი ნაწილის 16 პროცენტი. რაც განვითარებადი ეკონომიკისთვისაც კი მაღალია. საქსტატის მონაცემებით, საქართველოში, ასაკით პენსიონერთა რიცხვი 720 ათასს აღემატება, თუ მას დავუმატებთ შშმ პირებს, მარჩენალდაკარგულებს, ეს რიცხვი 880 ათასამდე იზრდება. და აღემატება   კონტრაქტით დასაქმებულთა როდენობას, რაც 700 ათასზე ნაკლებია. ასეთ ვითარებაში პენსიის რადიკალურად გაზრდა ბიუროკრატიის და სხვა არამიზნობრივი ხარჯების შემცირების ფონზე, რასაც ექსპერტთა ნაწილი მიუთითებს შესაძლებელია, მაგრამ გარკვეული ლიმიტით.

საპროგნოზო მაჩვენებლების მიხედვით, 2030 წლისთვის ასაკით პენსიონერთა ოდენობა(შშმ პირების და მარჩენალდაკარგულებისგარეშე),  950 ათასს მიაღწევს. შესაბამისად, ათი წლის შემდეგ, 300 ლარიანი პენსიისთვის საჭირო გახდება 3.4 მილიარდი ლარი, თუ გავითვალისწინებთ, რომ 180 ლარიან პენსიაზე დღეს 1.58 მილიარდი ლარი იხარჯება, ხარჯი გაიზრდება 2.2-ჯერ.

სხვადასხვა გათვლებით რომ არ გაიზარდოს საპენსიო ხარჯების წილი მშპ-ში საჭიროა სულ მცირე 7%-იანი ეკონომიკური ზრდა. მართალია, 2017 წელს ზრდა 5 % შეადგინა, მაგრამ 2014-2016 წლებში საშუალო წლიური ზრდა 3.4 % იყო. უკვე 2006 წელს საპენსიო ხარჯი შეადგენდა 268 მილიონ ლარს მშპ-ს 1.95 %-ს, ხოლო 2015 წელს 1.3 მილიარდს და მშპ-ს 4.25%-ს. უახლოეს ათ წელიწადში არსებული ეკონომიკური ზრდის თუნდაც 5 %-იანი ტემპის შენარჩუნებით პენსიის  თუნდაც 300 ლარამდე გაზრდაც კი გამოიწვევს საპენსიო ხარჯის მშპ-ს 5.3 %-მდე გაზრდას, ხოლო 500 ლარიანი პენსიის შემთხვევაში სულაც მშპ-ის 8.7 %-მდე ზრდას ნიშნავს, რაც არის ძალიან მაღალი ხარჯვითი მაჩვენებელი. ეს კი ნიშნავს, რომ სულ უფრო ნაკლები თანხები დარჩება განალებაზე, თავდაცვაზე თუ ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე, რაც ისევ ეკონომიკურ ზრდაზე აისახება ნეგატიურად.

Share