Home » საზოგადოება » “ფინანსთა მინისტრის განცხადება, ბანკებში ვერაფერს შეცვლის და ეს არის წარმოუდგენელი”
"ფინანსთა მინისტრის განცხადება, ბანკებში ვერაფერს შეცვლის და ეს არის წარმოუდგენელი"

“ფინანსთა მინისტრის განცხადება, ბანკებში ვერაფერს შეცვლის და ეს არის წარმოუდგენელი”

“ჩვენი ბანკების პრობლემა ფულის სიძვირე კი არ არის, არამედ ის რომ ლომბარდული პრინციპით მუშაობენ”

ფინანსთა მინისტრის, მამუკა ბახტაძის კრიტიკული განცხადება საბანკო სექტორის მიმართულებით პოლიტიკურ და ბიზნეს საზოგადოებაში მწვავე დაპირისპირების საგანი გახდა. კერძოდ, ერთ ნაწილს ეს განცხადება ობიექტურად მიაჩნია, ხოლო მეორე ნაწილი ფიქრობს, რომ ბანკების მიმართულებით, ლიდერი პოლიტიკოსის მხრიდან იმიჯის შემლახველი განცხადებები დააზიანებს სექტორს, რამაც შესაძლოა ეკონომიკაში რთული პროცესების დაწყებას დაუდოს სათავე. აღნიშნულ საკითხზე “ბანკები და ფინანსები” “ისთ-გეით-გრუფის” დამფუძნებელს, ბიზნესმენ ირაკლი იაშვილს ესაუბრა:

– ჩვენ აქამდეც ვიცოდით, რომ ბიზნესისთვის დამაბრკოლებელი იყო საბანკო პროცენტები გარკვეული თვალსაზრისით. ამისათვის კი შეიქმნა პროგრამები, რომლებიც ახდენდა პროცენტის სუბსიდირებას, მაგრამ საინტერესოა, რეალურად რა შეიძლება შეიცვალოს საბანკო სექტორში ფინანსთა მინისტრის კრიტიკის შემდეგ. შეუძლია მთავრობას, რომ პროცენტები შეამციროს?

ფინანსთა მინისტრის განცხადება, ბანკებში ვერაფერს შეცვლის და ეს არის წარმოუდგენელი. ამ სიტუაციას უნდა შევხედოთ სხვადასხვა თვალით. მაგალითად, შეიძლება შევხედოთ ბანკირის თვალით, მთავრობის თვალით და შეიძლება შევხედოთ ჩემი თვალით, რომელიც არის დამოკიდებული ბანკებთან ურთიერთობაზე. ბანკის თვალით დანახული ეს პროცესი არის წარმატებული. საბანკო სექტორი წარმატებული და მაღალმომგებიანია, რისკები დაცული და რეგულირებული ეროვნული ბანკის მხრიდან. ქვეყნის ეკონომიკური გუნდი ფაქტობრივად ბანკირებითაა დაკომპლექტებული და მათ კარგად ესმით ეს სექტორი. აქედან გამომდინარე, ბანკის თვალით დანახულ სიტუაციაში შესაცვლელი არაფერი არ არის. ახლა შევხედოთ სახელმწიფოს მხრიდან. თუ სახელმწიფოს ინტერესშია, რომ მხოლოდ ბანკები განვითარდეს მაშინ პრობლემა არ არის არანაირი. ჩვენ უნდა შევთანხმდეთ ერთ რამეზე, რომ მსხვილი ბიზნესი ვერასდროს ვერ გადაწყვიტს დასაქმების პრობლემას სქართველოში. შესაბამისად მცირე და საშუალო ბიზნესი თუ არ განვითარდა, დასაქმების პრობლემა და სოციალური საკითხები ვერ გადაიჭრება. მთავრობა თუ უყურებს ამ მოვლენებს ამ კუთხით, მაშინ ის სწორად ხედავს, მაგრამ ის არ ეუბნება ბანკს რომ შენ ცუდი ხარ, ის ეუბნება, რომ შენი აქტიურობა იმისთვის, რომ ქვეყანა წინ წავწიო და უმუშევრობის პრობლემა დავძლიო, არ არის საკმარისი.

ეს ხელისუფლება როდესაც მოვიდა,  მაკროეკონომიკური კუთხით ესეთი მემკვიდრეობა დახვდა: მთლიან შიდა პროდუქტში მოხმარების წილი აღემატებოდა 96 პროცენტს, ანუ რასაც გამოიმუშავებდა ქვეყანა, სულ მოიხმარდა. დღევანდელი მდგომარეობით მოხმარების წილი მშპ-ში ჩამოსულია 90 პროცენტამდე, მაგრამ მთლიან შიდა პროდუქტში მოხდა სხვა კომპონენტების ზრდა. ეს არის ექსპორტის და ინვესტიციების ზრდა. 2012 წელს მთავრობამ გამოაცხადა ეკონომიკური პოლიტიკა, სადაც თქვეს, რომ ჩვენ დავიწყებთ სახელმწიფო პროგრამებს, სუბსიდირების, პროცენტის თანადაფინანსების და ასე შემდეგ, აგრეთვე პროგრამა “აწარმოე საქართველოში”, რომლის პირველი ბენეფიციარი მე გახლავართ. პრობლემა დახვდა მთავრობას ის, რომ იყო განვითარებული საბანკო სექტორი, მაგრამ მასში არსებული ფინანსური რესურსები არ აძლევდა ეკონომიკას ძირითად კაპიტალში ინვესტიციების შესაძლებლობას. ქვეყანაში იყო “ექვითი” ინვესტიციების სერიოზული პრობლემა. სამომხმარებლო სესხების დინამიკას თუ ნახავთ და საერთოდ თუ შევხედავთ ეკონომიკის დაკრედიტებას ბანკების მიერ, ფიზიკურ პირებზე და სამომხმარებლოზე გაცილებით მეტია, ვიდრე რეალური ინდუსტრია. შესაბამისად ეს მემკვიდრეობა დარჩა ამ მთავრობას.

ამიტომ მათ ინსტრუმენტების შექმნა დაიწყეს იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ მოვახდინოთ ის, რომ ადამიანებს ძირითად კაპიტალში ინვესტირებისკენ ვუბიძგოთ. ამისათვის პირველია ფულის ხელმისაწვდომობა, ანუ იმის გამო, რომ ბანკი სტარტაპისთვის სესხს არ გაძლევს, და სხვათა შორის არსად ბანკები სესხს არ გასცემენ სტარტაპზე, შვეიცარიაშიც კი, მთავრობა გეუბნება, რომ რაღაც რისკებს მე ავიღებ ჩემ თავზე. სტარტაპების დაფინანსებისათვის არსებობენ სხვადასხვა ფონდები, მაგრამ ჩვენთან არ არის ეს ყველაფერი. ვენჩურული ფონდის იმიტაციას ასრულებს საპარტნიორო ფონდი. შესაბამისად, ამ კუთხით თუ შევხედავთ ფინანსთა მინისტრის განცხადებას, უნდა ვთქვა, რომ ნამდვილად ეგრეა და ეს დინამიკა უნდა გაგრძელდეს. ამ შემთხვევაში ჩვენ მივიღებთ იმას, რომ მიმდინარე ანგარიშების პრობლემას ხელოვნური გალარებით ვერ გადაწყვეტთ. როდესაც უარყოფითი სავაჭრო ბალანსი გაქვს, მიმდინარე ანგარიშების დეფიციტი გაქვს, შენ რაც არ უნდა მოიგონო ხელოვნური ინსტრუმენტები, ამ საკითხს ასე ვერ გადაწყვეტ და დოლარზე მოთხოვნა გექნება, ანუ ახალი საწარმოების გაჩენაა საჭირო. ბანკები კარგად მუშაობენ მაგრამ თავისთვის. მე რომ ახალი პროექტი დავიწყო დამიფინანსებენ სტარტაპს, თუმცა იმის ხარჯზე რომ სხვადასხვა კომპანიები მაქვს და გადამხდელუნარიანი ვარ, ჩემნაირი კიდე ბევრი არ არის ამ ქვეყანაში, ჩვენი ამოცანაა, რომ ბევრი იყოს.

– თქვენი აზრით, ეს რა ფული შეიძლება იყოს და საიდან შეიძლება მთავრობამ მოიტანოს. მეორეს მხრივ შეიძლება თუ არა ვივარაუდოთ, რომ ამ ფულით დაკრედიტებამ ბანკებს სეგმენტი წაართვას?

– სახელმწიფოს ინტერესია ძირითადი კაპიტალის შექმნა. ბანკი სრულად ვერ უზრუნველყოფს იმ მოთხოვნებს რაც არის საფინანსო ბაზარზე. დამწყები ბიზნესმენისთვის ფაქტიურად დაკეტილია ბანკი. ესეიგი აქ არის ნიშა, რაც სახელმწიფომ დაინახა. ძირითად კაპიტალში ინვესტირებისთვის ფული ძვირი ღირს. სახელმწიფო არ ამბობს, რომ შენს მაგივრად მე გავაკეთებ საკრედიტო ოპერაციებს. შენი მეშვეობით გავაკეთებ, ოღონდ შენ რა პრობლემებიც გაქვს, იქ მე დავდგები გარანტად, პროცენტის სუბსიდირებას მე გავაკეთებ რაღაც პერიოდით სანამ საწარმო ფეხზე დადგება. ამისათვის არსებობს საპარტნიორო ფონდი, რომელსაც უნდოდა რომ გადაკეთებულიყო საინვესტიციო ბანკად, რაზეც ატყდა დიდი ამბავი და გააჩერებინეს ეს ყველაფერი. ეს იყო “კა-ეფ-ეს” რეკომენდაცია, რომ განვითარების ბანკი შექმნილიყო საქართველოში. ყველას აქვს განვითარების ბანკი და მხოლოდ ჩვენ არ გვაქვს. დღეს ესეთი სურათი გვაქვს, რომ თითქმის ყველა სამინისტროში არის შექმნილი რაღაც სამეწარმეო სუბიექტები, იგივე ენერგეტიკის განვითარების ფონდი, რომლებიც პირდაპირ სამეწარმეო საქმიანობას ეწევიან. ეს არის დაუშვებელი და ეს არის კონსტიტუციის დარღვევა. სამინისტროს ფუნქცია არის პოლიტიკის განსაზღვრა. სწორად თუ უნდათ, რომ განავითარონ ქვეყანა, მაშინ უნდა გამოიტანონ ეს სამეურნეო ფუნქციები ყველა სამინისტროდან და თავი მოუყარონ საპარტნიორო ფონდში. მას აქვს შემოსავლები, დივიდენდები შემოსდის და ინვესტიციებს ახორციელებს. ფინანსთა მინისტრს აქედან ვუგზავნი თხოვნას, რომ აუცილებლად უნდა გაყვეს ამ სტრატეგიას, მაგრამ ამ სტრატეგიის იმპლემენტაციის მექანიზმიც უნდა დადოს. მგონია, რომ საპარტნიორო ფონდის გაძლიერება არის ეს და არა სხვადასხვა სამინისტროებში სხვადასხვა ფონდების და შპს ების შექმნა.

– დიდი აჟიოტაჟი მოყვა ფინანსთა მინისტრის განცხადებას, რომელმაც თქვა, რომ  ბანკების საპროცენტო განაკვეთები მაღალია და ეს იქცა ეკონომიკის მუხრუჭად და ასე შემდეგ. თქვენი შეხედულებით დღეს საქართველოში ბანკების მიერ შემოთავაზებული ფული ძვირია, იაფია, საშუალო დონეზეა? ან როგორ შეიძლება მათ მიერ განსაზღვრული საპროცენტო განაკვეთები შევაფასოთ?

– ამაზე კატეგორიულ პასუხს ვერ გაგცემთ. ჩვენ ვიმყოფებით მაინც რისკის ზონაში. როდესაც ფულს გასესხებენ ეს შესაბამისად აისახება განაკვეთზე. აქედან გამომდინარე შენ რაღაც ფულს გაძლევენ. შენ შენი საინვესტიციო ფული არ გაგაჩნია, დეპოზიტები მაღალია და კიდევ ერთი, სანამ გალარება დაიწყებოდა ლარი ესეთი ძვირი არ ყოფილა. დოლარი შედარებით ნაკლებია, მაგრამ ბანკის რეფინანსირების პროცენტიც მაღალია. თუ სახელმწიფო რისკების ნაწილში დაეხმარება დამწყებ ბიზნესმენებს, მაშინ ფულის ნაკადი გაუჩნდებათ დამწყებ პროექტებს. ჩვენი ბანკების პრობლემა ფულის სიძვირე კი არ არის, არამედ ის რომ ლომბარდული პრინციპით მუშაობენ. საქართველოს ბანკში უკვე ვხედავ რომ ამ ხრივ სიტუაცია გამოსწორდა ნელ ნელა და ილახება ლომბარდული მიდგომა. სახელმწიფო ამ ნიშებს ხედავს და ამოსავსებია ეს ნიშები. ბანკებში მომგებიანობა მაღალია. როგორც კი პროცენტები დაიწევს მომგებიანობაც დაბალი იქნება. გერმანიაში პროცენტ ნახევარი ღირს მაგრამ წლიური მომგებიანობა 3-5 პროცენტი აქვს.

– ფიქრობთ თუ არა რომ ბაზრის დივერსიფიცირება არის ერთ-ერთი გამოსავალი საპროცენტო განაკვეთების უფრო დაბლა დაწევის და რა გესახებათ გამოსავლად. რა შეიძლება იყო დღევანდელ ქართულ რეალობაში ალტერნატივები, რომლებიც საბანკო სექტორს კონკურენციას გაუწევენ?

– ვფიქრობ, საინვესტიციო ფონდები და კაპიტალის ბაზარი, თუმცა კაპიტალის ბაზრის განვითარებას ჯერჯერობით სკეპტიკურად ვუყურებ. სახელმწიფო დიდ ყურადღებას აქცევს ტექნოლოგიების სექტორს და სწორედ ამათთვის არის საჭირო ვენჩურული ტიპის ფონდები.

ესაუბრა ლევან ლაგვილავა

Share