Home » ფინანსები » „დღეს არსებული ლარის კურსის ფორმირების მექანიზმი არ ასახავს ეკონომიკაში არსებულ რეალურ მდგომარეობას“
„დღეს არსებული ლარის კურსის ფორმირების მექანიზმი არ ასახავს ეკონომიკაში არსებულ რეალურ მდგომარეობას“

„დღეს არსებული ლარის კურსის ფორმირების მექანიზმი არ ასახავს ეკონომიკაში არსებულ რეალურ მდგომარეობას“

“ბლუმბერგის სისტემა ეს არის არა სავაჭრო, არამედ საინფორმაციო სისტემა”
რა არის ის ფუნდამენტური საკითხი რის გამოც ლარის კურსის დაჭერა მის ლოგიკურ და ოპტიმალურ მაჩვენებელზე ვერ ხერხდება.როგორია ეროვნული ბანკის როლი ამ პროცესში და რამდენად სამართლიანია დღეს არსებული კურსის ფორმირების მექანიზმი, თემაზე ფინანსისტმა ვახტანგ ხომიზურაშვილმა ისაუბრა.

– გარკვეულ ექსპერტულ წრეებში იყო მოსაზრება, რომ ტრამპის გაპრეზიდენტება უარყოფითად აისახებოდა საერთაშორისო ფინანსურ ბაზრებზე. რეალურად რაიმე კავშირი შეიძლება ჰქონდეს აი ამ ექსცენტრიული პიროვნების პრეზიდენტობად გახდომას საფინანსო ბაზრებთან?

ჩვენ თუ ავიღებთ მსოფლიო საფინანსო ბაზარს, უკვე გამოიკვეთა ტენდენციები. აქციების ფასები დაეცა საფონდო ბირჟაზე, ხოლო ოქროს ფასი გაიზარდა. 8%–ით გაიზარდა ოქროს ფასი, რაც საკმაოდ მკვეთრი ზრდაა. თუმცა, ვფიქრობ, რომ ეს დროებითია. იმდენათ რამდენათაც თვითონ პიოლიტიკური სისტემა იმდენად სისტემატიზირებულია, რომ შეუძლებელია რაღაც ცალკეული პირის ასეთი, გნებავთ ეს პრეზიდენტი იქნება, რომ გავლენა იქონიოს. რაც შეეხება ჩვენ ბაზრებს, საქართველოს ეკონომიკას, ამ შემთხვევაში ეს იმაზეა დაკავშირებული ჩვენ რამდენათ ვართ ინტეგრირებული მსოფლიო საფინანსო სისტემასთან. ჩვენი ინტეგრაცია, სამწუხაროდ, ძალიან დაბალია.

– თქვენ ხშირად ამბობთ, რომ კურსის ფორმირების ის მექანიზმი რაც დღეს გაგვაჩნია არ ასახავს რელობას, არ არის სამართლიანი. რეალურად რამდენად სამართლიანია დღეს არსებული კურსის განსაზღვრა?

– სხვათაშორის, ამ მექანიზმს ნაკლებ ყურადღებას აქცევენ. მინდა უბრალოდ შედარება მოვიყვანო ადრე არსებული ბანკთაშორისი სავალუტო ბირჟის და დღეს არსებული ბლუმბერგის. რამდენად ასახავს ის ვაჭრობები რაც ბლუმბერგშია ეკონომიკის მდგომარეობას და საერთოდ სავალუტო ბაზრის მდგომარეობას.

– მთლიანობაში რა მოცულობაზეა საუბარი და ბანკთაშორის სავალუტო ბირჟაზე რა რაოდენობის ოპერაციები სრულდება?

– საერთოდ მიღებულია, რომ დაახლოებით თუ საბირჟო ვაჭრობაზე არის დაახლოებით სავალუტო ვაჭრობის მოცულობის 20% ის უკვე ასახავს რეალურ მდგომარეობას. საქმე იმაში გახლავთ, რომ როცა სავალუტო ბირჟა შეიქმნა, შეიქმნა იმიტომ რომ სავალუტო ფონდის, ლონდონის ცენტრალური ბანკების კოორდინაციის ცენტრის რეკომენდაციით და ამ შემთხვევაში ფრანკფურტის ბირჟის სპეციალისტების რეკომენდაციით. ანუ ეს სისტემა თვითონ, კურსის ფორმირების მექანიზმი იყო ზუსტად განსაზღვრული მცირე ეკონომიკის მქონე ქვეყნებისთვის. იქ სადაც ძალიან სუსტია ვალუტა, იქ სადაც მცირეა თვითონ ეკონომიკა. მინდა ვთქვა, რომ თვითონ გერმანიაში, მანამ სანამ გერმანია ევროზონაში შევიდოდა, გამოიყენებოდა ზუსტად ეს საბირჟო მექანიზმი. ეს არის ყველაზე ოპტიმალური მექანიზმი, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან სავალუტო კურსის წარმოქმნას. რაში მდგომარეობს ეს სამართლიანობა. პირველი, მინდა ვთქვა რომ აუცილებელია ნებისმიერი აქტივის, იქნება ეს ფასიანი ქაღალდი, ვალუტა, საჭიროა კონცენტრაცია. მოთხოვნა–მიწოდების კონცენტრაცია. როდესაც კონცენტრაცია ხდება, მაშინ ფორმირება ხდება, ამ შემთხვევაში ობიექტური სავალუტო კურსის. ეს აუცილებლად უნდა იყოს შეზღუდული დროში. ბლუმბერგის სისტემა ამას არ იძლევა, ანუ მთელი დღის განმავლობაში გაწერილია ეს მაჩვენებელი. ეროვნული ბანკიც ვერ ხედავს სიტუაციას სავალუტო ბაზარზე და აქედან გამომდინარე ხშირად არის, რომ ერთმა ტრანზაქციამ შეიძლება გავლენა იქონიოს. აქ აუცილებლად არის ჩასართავი ისეთი საბირჟო მექანიზმები, რომელიც იცავს სავალუტო კურსს სპეკულაციური თავდასხმებიდან.

– ეს მექანიზმები რა შეიძლება იყოს?

– პირველი, ვაჭრობის მინიმალური მოულობა. ჩვენთან ბანკთაშორის სავალუტო ბირჟაზე ადრე იყო 10 მილიონი დოლარის ვაჭრობა მინიმალური ოდენობა, დღეს ეროვნულ ბანკს გაცხადებული აქვს 5 მილიონი. არ შეიძება ერთ–ორ მილიონზე დაადგინო სავალუტო კურსი. ეს პირველი შეზღუდვა იყო. მეორე შეზღუდვა იყო კურსის მერყეობის დიაპაზონი, ანუ ის კორიდორი, რომელიც 2% იყო, თუმცა შემდეგ შევამცირეთ, რაც იცავდა სავალუტო კურსს ზუსტად სპეკულაციური თავდასხმებიდან, რომელიც ადრე ხშირად იყო. თუმცა იმ პერიოდში საქართველოს ეკონომიკაც უფრო მცირე იყო. თუმცა ეს საბირჟო პრინციპი ამართლებდა. ბევრი ყურადღებას არ აქცევს რას წარმოადგენს რეალურად მთლიანობაში ბლუმბერგის სისტემა. პირდაპირ გეტყვით, ეს არ არის სავაჭრო სისტემა. ეს არის საინფორმაციო სისტემა. სავაჭრო სისტემა არის როგორც სავაჭრო გაირეგებების დადების, ასევე ანგარიშსწორების უზრუნველყოფა, ანუ ამაზე კონტროლი. ერთ სისტემაში მოყვანა.

– მაშინ რატომ მიიღეს გადაწყვეტილება ამ სისტემაზე გადმოსვლის?-

– დღეს, ბლუმბერგში შეგვიძლია დავდოთ გარიგება 1–2 მილიონზე და არ შევასრულოთ და ამის კონტროლის მექანიზმი არ არსებობს. ამის ანგარიშსწორების სისტემა არც არის სისტემატიზირებული. რეალურად ეს არ ასახავს იმ სავალუტო ბაზრის რეალურ მდგომარეობას რაც რეალურად გვაქვს.

– ვინ შეიძლება იხეიროს ამ მანიპულაციით?

– ამას შეიძლება ბევრი მიზანი ჰქონდეს, მაგრამ პრინციპულად ეს უნდა იყოს შეზღუდული. ეს ყველა განვითარებად ქვეყანას აქვს შემოღებული.

– რამდენად შეიძლება იყოს დედოლარიზაცია გამოსავალი ბოლო პერიოდში ლართან შექმნილ ვითარებასთან მიმართებაში?

– საერთოდ დედოლარიზაცია არის დადებითი პროცესი. პირველი რაც უნდა გაკეთდეს არის ნდობის გაზრდა ლართან მიმართებით. ამას სჭირდება რეგულაციები, სჭირდება შემოღება უძრავი და მოძრავი ქონების ანგარიშსწორება მოხდეს ლარში. იგივე დაბანდებები, მაგალითად, კომპანიების საწესდებო კაპიტალში ან დავუშვათ აქციებში, რომელიც ჩვენთან ჩვენთან განუვითარებელია, უნდა მოხდეს ლარში და აქედან გამომდინარე უბრალოდ კონვერტაციას გააკეთებენ დოლარის. მსხვილი ტრანზაქციების განხორციელება უნდა მოხდეს ლარში. ასეთ გაუგებარ სისტემაზე, რომლის შედეგებსაც დღეს ვიმკით ყველა, გადმოღებული იყო პირდაპირ ლონდონის სავალუტო ბაზრის პრინციპით. ეს იყო უცხო სხეული მცირე ეკონომიკისთვის.

– ლარის კურსის პროგნოზირება მართალია ძალიან რთულია, თუმცა როგორია თქვენი პროგნოზი და მოლოდინები ლარის კურსთან მიმართებით მაკროეკონომიკური გარემოდან გამომდინარე?

– ეროვნულ ბანკს გააჩნია ინტერვენციების განხორციელების მექანიზმი, მაგრამ ეს დამოკიდებულია ეროვნული ბანკის მონეტარულ პოლიტიკაზე. დღეს რასაც ატარებს ეროვნული ბანკი შერბილებულ მონეტარულ პოლიტიკას, ვგულისხმობ რეფინანსირების სესხების გაზრდას, ფულის მასის გაზრდას, რომელიც არ მიემართება ბიზნესში. ეს არის ბანკების ლიკვიდურობის, მიმდინარე ოპერაციების მომსახურეობისთვის გაცემული სესხები. თუ ეს მიდგომა არ შეიცვალა, თუ ეროვნულმა ბანკმა თვითონ არ შექმნა კაპიტალის ბაზრის სისტემა, სადაც უფრო მოქნილად შეძლებს რეგულირებას ფულადი მასის, ისე საპროცენტო განაკვეთების, მე ძალიან მიჭირს პროგნოზის გაკეთება.

 

მოამზადა ჯინჭარაძე ბაჩანამ

Share