Home » ფინანსები » აშშ-ს, თურქეთისა და ევროპის ქვეყნების ვალუტების მდგომარეობა და ქართული ლარის პროგნოზები მოკლევადიან პერიოდში
აშშ-ს, თურქეთისა და ევროპის ქვეყნების ვალუტების მდგომარეობა და ქართული ლარის პროგნოზები მოკლევადიან პერიოდში

აშშ-ს, თურქეთისა და ევროპის ქვეყნების ვალუტების მდგომარეობა და ქართული ლარის პროგნოზები მოკლევადიან პერიოდში

 

მიმდინარე წლის ნოემბრის თვეში დოლარის გამყარების ორ მიზეზს ვხედავ და ორივეს მივყავართ იქამდე, რომ ამჟამად აშშ-ს ეკონომიკა აჩვენებს კარგ შედეგებს და ამასთან  პროგნოზი, მომავალში  რომ ეს ტემპი შენარჩუნდება დადებითია. მაკროეკონომიკური მაჩვენებლები აშშ-დან გაცილებით კარგი გამოვიდა ვიდრე სხვა ქვეყნებიდან. ინფლაცია ნორმაშია. დასაქმებულთა რიცხვი  წინა პერიოდის ანალოგიურ მაჩვენებლებთან მიმართებაში მაღალია. ფსს-ს ერთ-ერთი მსხვილი ცენტრალური ბანკი, რომლის ხელმძღვანელმა. ჯანეტ იელენმა, ბოლო გამოსვლისას უკვე მკაფიოდ განაცხადა, რომ დღემდე არ ავწიეთ  საპროცენტო განაკვეთი, იმიტომ რომ  ეს გარკვეული რისკების შემცვლელი იყო. დღეისათვის ყველა მონაცემი გვაქვს იმისათვის, რომ საპროცენტო განაკვეთი დეკემბრის თვეში შეიცვალოს.  ბაზრებმა ეს განცხადება შეაფასა, როგორც 95% ალბათობაა იმისა, რომ 11-13 დეკემბრის სხდომაზე საპროცენტო განაკვეთი შეიცვლება.

შეიძლება ითქვას, რომ  საპრეზიდენტო არჩევნებში ტრამპის მოულოდნელმა გამარჯვებამ ბაზრებზე სერიოზული ძვრები გამოიწვია. კერძოდ;   ჩამოიშალა ობლიგაციების ბაზარი, გაძლიერდა  დოლარი და აქციების ფასებმა რეკორდულ მაჩვენებლებს მიაღწია. ტრამპის დაპირებამ, რომ შეამცირებს გადასახადებს და ინფრასტრუქტურაში შეზღუდავს ხარჯებს, მსოფლიო ინვესტორები აიძულა გადაეხედათ თავიანთი მოკლე და გრძელვადიანი გეგმებისათვის. ესეც იყო ფაქტორი იმისა, რომ მოყოლებული 9 ნოემბრიდან  სავალუტო ბაზრებზე გაძლიერდა დოლარი, რომლის ინდექსმაც ამ წლის მაქსიმუმს მიაღწია  და 101-იანი ნიშნული გადაკვეთა. იგივე ხდება საფონდო ბირჟებზეც. საფონდო ინდექსები მორიგ ექსტრემუმებს აღწევენ და ეს პროცესი მომავალშიც გაგრძელდება. დოლარის გაძლიერება განსაკუთრებით ამ კვირაშიც  შეინიშნებოდა, ( 20 ნოემბრიდან  მოყოლებული), მაშინ როდესაც რაიმე ძლიერი  მაკროეკონომიკური  მაჩვენებელი არ გამოსულა, ამერიკაში ხუთშაბათს ბაზრები დაიკეტა მადლიერების დღესასწაულთან დაკავშირებით,  ამიტომ უნდა ვივარაუდოთ უკვე იმ კვირაში 29 ნოემბრიდან მოხდება მოგებების ფიქსაცია და დროებით დოლარი კორექციაზე შემოვა.  ტექნიკური ანალიზის თანახმად ეს აუცილებლად მოხდება ვინაიდან ბოლო 2 კვირის განმავლობაში მიმდინარეობდა მისი გაძლიერება. ამ პერიოდში იაპონური იენისა და ევროს კურსი გამუდმებით ეცემოდა.

ეუროპული ვალუტა ბოლო 2 კვირაა მოყოლებული 1.08 ნიშნულიდან ეცემა. ჩამოკვეთა რა 1,06 ნიშნული, ცდილობს შეინარჩუნოს პოზიციები 1,05  დონემდე. ევროს ასეთი გაუფასურების მიზეზი პოლიტიკური ფაქტორებიცაა.  ვგულისხმობ, იტალიის პოლიტიკურ კრიზისს და საფრანგეთის  პრაიმერის შედეგებს:

 კერძოდ,  პარასკევს 18 ნოემბერს ინვესტორებმა ევროსთან მიმართებაში გრძელი პოზიციები დახურეს, ელოდებოდნენ  რა საფრანგეთიდან პირველი პრაიმერის შედეგებს რესპუბლიკური პარტიიდან, რომელიც დაგეგმილი იყო კვირისათვის. პირველადი მონაცემებით ყოფილი პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი გამოეთიშა ბრძოლას. ხოლო ამ კვირას მეორე ტურში ორი კანდიდატი შეხვდება ერთმანეთს ყოფილი პრემიერ მინისტრი ფრანსუა ფიიონი და ალენ ჟიუპლე, რომლებმაც პირველ ტურში დაიკავეს შესაბამისად 1 და 2 ადგილი, მაგრამ ვერ გადალახეს 50%.   ასევე ყურადღების ცენტრშია მემარჯვენეთა წარმომადგენელი ქალბატონი მარინ  ლე პენი.

მთელს მსოფლიოში ამჟამად პოპულისტური მოძრაობები იკრებს ძალას. ამ მხრივ ამჟამად პირველ ადგილზეა  საფრანგეთი და იტალია, როგორც ევროზონის მეორე და მესამე ეკონომიკის ქვეყნები. ქალბატონი ლე პენი წარმოადგენს საშიშროებას ევროსათვის, რამდენადაც ის აცხადებს, რომ მისი გამარჯვების შემთხვევაში, ჩაატარებს რეფერენდუმს და საფრანგეთს გამოიყვანს ევროკავშირიდან.  დაახლოებით 20 დღეში იტალიაში ჩატარდება რეფერენდუმი პარლამენტის რეფორმასთან დაკავშირებით. ეს ასევე ითვლება  მთელი  მოქმედი მთავრობის რეფერენდუმად, რამდენადაც  პრემიერ მინისტრმა მეტეო რენციმ თქვა, რომ გადადგება, თუ ამომრჩეველი მხარს დაუჭერს რეფორმებს. ზემოთხსენებულიდან  არც ერთი  არ იმოქმედებს ევროპის ვალუტაზე დადებითად. ევროკავშირს შეუძლია გადაიტანოს ბრექსიტი (ბრიტანეთის გასვლა), მაგრამ ის ვერ გადაიტანს  საფრანგეთის ან იტალიის გასვლას  მისი შემადგენლობიდან. საკმარისია ამ ორიდან ერთ ერთის გასვლის პერსპექტივა გამოჩნდეს, ეს იქნება სერიოზული ფაქტორი ევროზე ზეწოლის, რომელიც რამოდენიმე კვირა გაგრძელდება. კიდევ ერთხელ ვიტყვი რომ მიუხედავად იმისა, რომ ევროპაში  დეკემბრის 5 რიცხვამდე  გამოდის  ნოემბრის თვის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მაჩვენებლები, როგორებიცაა ბიზნეს კლიმატისა და საქმიანი აქტივობის ინდექსები.  როგორი კარგიც არ უნდა გამოვიდეს  ეს მაჩვენებლები, მას მიმდინარე პოლიტიკური პროცესები აუცილებლად გადაჩრდილავს.

 რაც შეეხება ბრიტანულ ფუნტს, ის აღმოჩნდა  ერთადერთი ვალუტა, რომელმაც დოლარის გაძლიერებას გაუძლო და სიმტკიცე შეინარჩუნა, ცოტა გამყარდა კიდეც. ბრიტანეთში საცალო გაყიდვების ინდექსი გაიზარდა 1,9%-ით 4-ჯერ მეტად ვიდრე პროგნოზით იყო ნავარაუდები. უმუშევართა დონემ დაიწია 4,8%-მდე. საშუალო ხელფასის ზრდის ტემპები არ შეცვლილა, დახმარებაზე განცხადებების რიცხვი გაიზარდა იმაზე მეტად ვიდრე პროგნოზით  ვარაუდობდნენ, ხოლო სამომხმარებლო ფასების ზრდა შემცირდა.  ეს  ჩამოთვლილი ფუნდამენტალური ფაქტორები არ ყოფილა ფუნტის გამყარების მიზეზი. ფუნტის მდგრადობის ძირითადი მიზეზი გახლდათ ის, რომ სულ ახლახანს დიდი ბრიტანეთის უმაღლესმა სასამართლომ 50 სტატიის საფუძველზე რეფერენდუმის შედეგებზე დაყრდნობით ბრექსიტის შესახებ უნდა მიიღოს საბოლოო გადაწყვეტილება.  ეს პროცესი კი 2017 წელს დაიწყება.  აქედან გამომდინარე ჩაისახა აზრი, რომ ეს პროცესი შეიძლება კიდევ 2 წელი გაგრძელდეს და ამ გადაწყვეტილებამ დაამშვიდა ინვესტორები, ხოლო ინგლისის ბანკმა დაიკავა ნეიტრალური პოლიტიკა. ამ ეტაპზე ინვესტორებისათვის ევროპა  წარმოადგენს  „უფრო საშიშ“-ს  ვიდრე ბრიტანეთი და ბაზრებზე მოახდინეს უფრო მეტი ფუნტის შესყიდვა ვიდრე ევროსი. აი ეს გახლდათ ძირითადი მიზეზი ფუნტის მდგრადობისა დოლართან მიმართებაში….

საყურადღებოა  ჩვენს ახლო სავაჭრო პარტნიორ თურქეთის , ვალუტის მდგომარეობა, ამ დღეებში (24 ნოემბერს) თურქეთის ეროვნულმა ბანკმა აწია საპროცენტო განაკვეთი. ცხადია, ამ მომენტს მოჰყვა ლირის გამყარება 3.42 ნიშნულიდან 3,77-მდე , მაგრამ  საკმარისი იყო გუშინვე გამოსულიყო ევროკავშირიდან  ინფორმაცია , რომ ვიზალიბერალიზაციის საკითხის განხილვა შეჩერდა თურქეთისათვის, 8 საათის განმავლობაში კვლავ გაუფასურდა ლირა და ამ დროისათვის 3,4650 ნიშნულზე იმყოფება.

ეს პროცესები ნათელი მაგალითია იმისა, რომ დავინახოთ  კაპიტალის ბაზრებზე მიმდინარე პროცესები ხშირად , როგორ   არ  ემორჩილება  ეკონომიკის პრინციპებსა და კანონებს. როგორც ამბობენ ბაზარი ყველა ბრძენზე ბრძენია და თადარიგში ბევრი სიურპრიზი აქვს შემონახული.

ბოლოს ვიტყვი პროგნოზს ლარის შესახებ. იმ კვირიდან მოსალოდნელია ლარის პოზიციების შენარჩუნება,შეიძლება მოხდეს მისი გამყარება 2.455-2.48 შუალედში. ყოველ შემთხვევაში კურსი  13 დეკემბრამდე 2,52 იან ნიშნულს არ გადაკვეთავს.

ხოლო მას შემდეგ რაც დოლარის ინდექსი გადაკვეთს 103 ნიშნულს და თურქული ლირა 3,60 იან ზღვარს გადალახავს, ლარის კურსს ვხედავ 2,55-2,60  შუალედში. ეს პროცესი კი სავსებით მოსალოდნელია  მას შემდეგ რაც აშშ საპროცენტო განაკვეთს შეცვლის, კერძოდ გაზრდის.

ორიოდე სიტყვა იმ ისტორიულ პარალელზე, რომელიც შევნიშნე. გარდა იმისა რომ რესპუბლიკელმა  დონალდ ტრამპმა გამარჯვება მოიპოვა საპრეზიდენტო არჩევნებში, რესპულიკელები უმრავლესობით მოვიდნენ კონგრესში, ასევე გუბერნატორების უმეტესობა რესპუბლიკელია.

მათი პოლიტიკურ არენაზე ასეთი მასშტაბით მოსვლა მოხდა 1928 წელს. ერთი წლის შემდეგ კი დაიწყო ცნობილი დეპრესიული მოვლენები.

დეპრესიამდე  დიდი ხანი იყო შერბილებული  ფულად საკრედიტო პოლიტიკა. ფედერალურმა რეზერვებმა  სწრაფი ტემპებით მოახდინა  საპროცენტო  განაკვეთების აწევა, რამაც აშშ-ი გამოიწვია მონეტარული ბაზის შემცირება 30%-ით, ამას მოჰყვა დევალვაცია და ჩამოიშალა საფონდო ბაზარი, ამას მოჰყვა ეკონომიკური კრიზისი და 25%-იანი უმუშევრობა. ეს იყო ისტორია.

ახლა შევხედოთ მინდინარე სიტუაციას. დეკემბერში, მოსალოდნელია საპროცენტო განაკვეთის აწევა, შემდეგ 2017 წლის ივნისში და ისევ დეკემბერში 2017 წელს. მე ვერ ვიტყვი და ავიღებ იმის პასუხისმგებლობას რომ სამჯერ აიწევა საპროცენტო განაკვათი, თუმცა იდეაში, ალბათ, ჩადებულია შერბილებულიდან აგრესიულ  ფულად-საკრედიტო პოლიტიკაზე გადასვლა. სამაგიეროდ,  სრულად ვარ დარწმუნებული იმაში, რომ ფსს-ს აქვს ორი პრობლემა. პირველი ეს არის თავად საფონდო ბაზარი, ის საფონდო ინდექსები ძალიან აწეულია და ეს არ ასახავს რეალობას.

ვხედავთ აქციების ზრდას,რომელიც ფუნდამენტალურად არაფერს არ ეფუძნება. ბოლო 6  კვარტალი წამყვანი ამერიკული კომპანიათა ანგარიშგებები არც თუ ისე საიმედოდ გამოიყურება. შემცირებულია მოგებები, შემოსავლები მის წინა პერიოდებთან შედარებით. მიმდინარე კოტირებები DOW 30  და SP500ისა -სწორედ ეს არის შედეგი ფსს-ის რბილი ფულად-საკრედიტო  პოლიტიკის. ეს გრძელდება ათი წელიწადზე მეტია.

მეორე პრობლემა ფსს-ის არის აშშ დოლარის კურსი. ავიღოთ  დოლალი/იაპონური იენას  წყვილის კოტირება, არჩევნების შემდეგ იენა გაუფასურდა მინ 11 % ით. ახლა განვიხილოთ ამერიკული კომპანია ჯენერალ-მოტორსი, როგორ ფიქრობთ მისაღებია ჯენერალ მოტორსისათვის აწარმოოს მანქანები 11% ით ძვირიან  დოლარში, როცა ევროპის ბაზარზე მასთან კონკურენციაში მოდის 11%-ით იაფი იაპონური მანქანები?

ეს ხომ არის შემოსავლის დაკარგვა იმ დიდი კომპანიებისათვის  რომლებიც პოზიციონერობენ,  როგორც გლობალური ბაზრის ლიდერები, მათთვის როდესაც დოლარის ინდექსი აცდება 100-იან ნიშნულს ეგ ხომ შემოსავლების დაკარგვას ნიშნავს. აი აქ აქვს ჩემის აზრით ფსს-ს პრობლემები, ეს არის პრობლემა ინფლაციური მოლოდინისა.მათი მხრიდან ასევე გაურკვეველია რა უყონ სახელმწიფო ობლიგაციების ბაზარს. მხედველობაში მაქვს ის ფაქტიც, რომ ახლახანს ჩინეთის ბანკმა გააკეთა ინტერვენცია, რათა შეესუსტებინა თავისი ვალუტა იუანი. ანუ ჩინეთში იწყება გარკვეული პრობლემები აშშ დოლარის გამყარებიდან გამომდინარე. გავიხსენოთ 2015 წლის 24 აგვისტო, შავი ორშაბათი, როდესაც ჩინური იუანის დევალვაციის გამო მოფრინდა „შავი გედი“ და  ერთ დღეში ჩამოიშალა რამოდენიმე საფონდო  მოედანი (ბაზარი).  ეს თემა ყურადღების მისაქცევია, რადგანაც იუანის დევალვაციას ბევრ ბაზარზე არასასიამოვნო მოვლენები მოყვება.  ამიტომ ყველა ის გადადგმული ნაბიჯი რასაც ფსს 2017 წელს გადადგამს ძალზე საინტერესო და ყურადღება მისაქცევია.

 

ავტორი: ეკონომიკის აკადემიური დოქტორი, სრული პროფესორი, ნიკა შენგელია

 

Share