ინფლაცია მიზნობრივს უკვე ორჯერ აღემატება – ეროვნული ბანკის უმოქმედობა ფეთქებადსაშიშია

0
15

მიმდინარე კვირას ეროვნული ბანკის პრეზიდენტმა, კობა გვენეტაძემ საკუთარი ფეისბუქ გვერდის მეშვეობით ვრცელი განმარტება გააკეთა უცხოურ ვალუტაში სარეზერვო ნორმების შემცირებასთან დაკავშირებით. შეგახსენებთ, რომ ბოლო პერიოდში ეკონომისტების ნაწილი სებ-ს მოუწოდებდა უცხოურ ვალუტაში სარეზერვო ნორმების შემცირებისკენ, რაც სებ-ს რიგი პრობლემების გადაჭრაში დაეხმარება.

როგორც სების პრეზიდენტმა განმარტა აღნიშნული ზომის მიღებას თან ახლავს მრავალი რისკი მათ შორის ისეთი მნიშვნელოვანი რისკები, როგორებიცაა ქვეყანაში დოლარიზაციის დონის ზრდა.

“ბოლო პერიოდში არაერთხელ წავიკითხე მოსაზრება, რომ ეკონომიკის წახალისების “წამალი” საბანკო სექტორში უცხოურ ვალუტაში სარეზერვო მოთხოვნების შემცირება ან საერთოდ, განულებაა. პირდაპირ ვიტყვი, რომ ეს მეთოდი არ გამოდგება და ქვემოთ ავხსნი, თუ რატომ: მოკლევადიან პერიოდში ამან, შესაძლოა, მართლაც იქონიოს გავლენა, რადგან უცხოური ვალუტით მოზიდულ სახსრებზე სარეზერვო ნორმის შემცირება ხელს შეუწყობს უცხოური ვალუტის სესხების ზრდას და ამ გზით იზრდება უცხოური ვალუტის მიწოდება სავალუტო ბაზარზე. თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ იმავდროულად იზრდება ეკონომიკის დოლარიზაცია და მასთან დაკავშირებული რისკებიც.

იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ბაზარზე უცხოური ვალუტის მიწოდების საჭიროება, ყოველთვის სჯობს, მიწოდება მოხდეს პირდაპირი ინტერვენციების გზით, ვიდრე არაპირდაპირ, უცხოური ვალუტის სესხების წახალისების გზით, რადგან ეს უკანასკნელი ქვეყანაში დიდი რისკების და პრობლემების დაგროვებას იწვევს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ უცხოური ვალუტის სესხების დაფარვის დროს უცხოურ ვალუტაზე მოთხოვნა იზრდება უფრო მეტად, ვიდრე სესხის გაცემის დროს მიწოდება გაიზარდა, რადგან გადასახდელი კრედიტის ძირითად თანხას საპროცენტო სარგებელიც ემატება.

აქედან გამომდინარე, საშუალო და გრძელვადიან პერსპექტივაში, უცხოური ვალუტის სესხების წახალისებას ლარის კურსზე უარყოფით გავლენა აქვს, რაც, მოლოდინების არხით უკვე დღესვე მოქმედებს სავალუტო ბაზარზე და, შესაძლოა, უცხოური ვალუტის მიწოდების მოკლევადიანი ეფექტიც გადაწონოს. ამავე დროს, მიმდინარე პერიოდში, როდესაც ბანკებს საკუთარი ჭარბი უცხოური ვალუტის ლიკვიდობა უცხოურ ბანკებში აქვთ განთავსებული, დამატებითი რეზერვების გამოთავისუფლება ადგილობრივ ბაზარზე ბევრს ვერაფერს შეცვლის. თუ ამ თანხებით არსებული მოზიდული სახსრები დაიფარა, ეს, ამ ისედაც მაღალი გაურკვევლობის ფონზე, რისკებს მნიშვნელოვნად გაზრდის. უცხოური ვალუტით სარეზერვო მოთხოვნები საფინანსო სისტემისთვის უცხოური ვალუტის ლიკვიდობის მნიშვნელოვანი ბუფერია.

ჩვენ არ ვიცით, თუ როგორ განვითარდება მოვლენები მომავალში. დიახ, დღევანდელი სიტუაცია არაორდინარულია, მაგრამ ჩვენ ყველანაირი განვითარებისთვის უნდა ვიყოთ მზად და ყველა აქამდე შექმნილი და დაგროვებული რესურსი მხოლოდ მიზნობრივად (ეს კრიტიკულად მნიშვნელოვანია!) უნდა გამოვიყენოთ. იმ შემთხვევაში, თუ სისტემაში გაჩნდა უცხოური ვალუტის ლიკვიდობის დანაკლისი, სარეზერვო მოთხოვნების შემცირებას ამ დანაკლისის შესავსებად გამოვიყენებთ. ამ ბუფერის ლარის კურსის მხარდასაჭერად ან ეკონომიკის წასახალისებლად გამოყენებამ, შესაძლოა, გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს საფინანსო სისტემას.

რა თქმა უნდა, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ სარეზერვო მოთხოვნას არასოდეს შევამცირებთ ან არ გავზრდით: იქნება შემცირებაც და იქნება გაზრდაც. მაგრამ ჩვენ გადაწყვეტილებას ყოველთვის არსებული სიტუაციის მიხედვით მივიღებთ და ამ გადაწყვეტილებას აუცილებლად საფუძვლიანი არგუმენტები ექნება.

რაც შეეხება სავალუტო ინტერვენციებს, ჩვენ აღვნიშნეთ, რომ სავალუტო ინტერვენციების მიმართულებით, მიმდინარე სიტუაციის გამო, საჭიროების მიხედვით, უფრო აქტიურები ვიქნებით. თუმცა ხაზს გავუსვამ – ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ქვეყანა უარს ამბობს მცურავ კურსზე, და არც იმას, რომ ბაზარზე მერყეობა აღარ იქნება. ეროვნული ბანკის მიზანი არ არის, რომ კურსი რამე დონეზე შეინარჩუნოს და კურსის საბაზრო დინამიკას ხელი შეუშალოს. ჩვენი მხრიდან აქტიურობის ზრდის მიზანია, კერძო სექტორში შექმნილი დანაკლისი ნაწილობრივ დაბალანსდეს მთავრობის უცხოური ვალუტის შემოდინებებით, რომლებიც ბაზარზე ინტერვენციების საშუალებით მოხვდება. მცურავი გაცვლითი კურსი და გაცვლითი კურსის მოქნილობა შოკებთან გასამკლავებლად ქვეყნის კვლავ მნიშვნელოვანი დამცავ ინსტრუმენტად და ბერკეტად რჩება.

დღევანდელ არაორდინარულ პირობებში უცხოური ვალუტის ბაზრისთვის მისაწოდებლად, არსებულ სავალუტო აუქციონებთან ერთად, ეროვნული ბანკი უკვე იყენებს წესებზე დაფუძნებულ ინტერვენციებს. აღნიშნული ინტერვენციების მიზანი ბაზარზე ჭარბი მერყეობის შემცირებაა, რაც მნიშვნელოვანია ძირითადი ამოცანის – ფასების სტაბილურობისთვის. როდესაც კურსის მერყეობა წინასწარ დადგენილ ნიშნულს გადასცდება, ეროვნული ბანკი ვაჭრობაში განსაზღვრული ოდენობით იღებს მონაწილეობას. ამ ინტერვენციების შესახებ ინფორმაცია თვის დასრულების შემდეგ გამოქვეყნდება ეროვნული ბანკის ვებ გვერდზე სტატისტიკის სექციაში. ამიტომ ის, რომ ინფორმაცია ჩვენი ინტერვენციების შესახებ ყოველდღიურად არ ქვეყნდება, არ ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ ამ რთულ პერიოდში ინერტულად ვუყურებთ სავალუტო ბაზარს. განვმეორდები – ინფორმაცია ჩვენი სავალუტო აუქციონებში მონაწილეობის შესახებ გამოქვეყნდება დაუყოვნებლივ, ხოლო ინფორმაცია წესებზე დაფუძნებული ინტერვენციების შესახებ – კუმულატიური სახით, თვეში ერთხელ. ჯამში, ჩვენი ქმედებები იქნება ყოველთვის გაანალიზებული, არსებული სიტუაციის შესაბამისი, ზოგჯერ (შეიძლება უფრო ხშირადაც) მკაცრი და არაპოპულარული, მაგრამ ყოველთვის პროფესიონალური და საშუალო და მოკლევადიან პერიოდზე გათვლილი. ასეთი პოლიტიკით ჩვენ ხელს შევუწყობთ მაკროეკონომიკურ და ფინანსურ სტაბილურობას, რაც გრძელვადიან პერიოდში დაბალი და სტაბილური ინფლაციისა და მაღალი და მდგრადი ზრდის აუცილებელი წინაპირობაა.

მესმის, რომ კარანტინმა და თვითიზოლაციამ ბევრს “უბიძგა” ეპიდემიოლოგობისკენ, ინფექციონისტობისკენ. ზუსტად ვიცოდი, რომ ეკონომიკური ექსპერტიზაც არ მოგვაკლდებოდა. ეს არ ნიშნავს, რომ ვინმეს პოზიციას ვაკნინებ – ეკონომისტები ყოველთვის დავობენ და მიდგომები ხშირად განსხვავებულია. უბრალოდ, დღეს ვითარება, მართლაც, არაორდინარულია, განვითარებული ქვეყნების ეკონომიკებიც დიდ რეცესიას პროგნოზირებენ და უახლოესი მომავალი ბოლომდე არცთუ ცხადია. საქართველოს ეროვნულ ბანკს ამ პირობებში დიდი პასუხისმგებლობა აქვს აღებული. ბევრჯერ ვზომავთ და ვაფასებთ ჩვენს თითოეულ ნაბიჯს და ღონისძიებას, რათა დღეს მიღებულმა გადაწყვეტილებებმა ეკონომიკას სამომავლოდ არ შეუქმნას რისკები”,-აღნიშნავს გვენეტაძე საკუთარ პოსტში.

ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს იმავე დღეს უპასუხა “ახალგაზრდა ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა ასოციაციის”, ვიცე-პრეზიდენტმა, პაატა ბაირახტარმა. ბაირახტარმაც საკუთარი სოციალური ქსელის საშუალებით განმარტა დოლარში სარეზერვო ნომრები შემცირების ავკარგიანობა და სებ-ს იმ შეცდომებზე მიუთითა, რომელმაც საზოგადოებაში ეროვნული ვალუტის უნდობლობა გაზარდა.

დიახ, განსაკუთრებული დროა და ასეთი კრიზისის გამოცდილება ჩვენ არ გვაქვს. როდესაც უცხოური ვალუტის შემოდინება მნიშნველოვნად იზღუდება ეკონომიკაში და ადგილობრივი ვალუტის უნდობლობა დეპოზიტების დოლარიზაციას ზრდის, მნიშნველოვანია მოხდეს იმ ბუფერების გამოყენება, რომელიც სისტემამ წლების განმავლობაში დააგროვა.

დიახ, მნიშვნელოვანია მოხდეს რეზერვების შემცირება, რათა ის რესურსი რომელიც გვაქვს და დაბლოკილია ჩავუშვათ ეკონომიკაში და დავაკმაყოფილოთ დოლარზე მოთხოვნა. ეს მოკლევადიანი გადაწყვეტილება, როგორც თქვენ უწოდებთ, გამოიწვევს დოლარის რესურსის ზრდას ეკონომიკაში (საბანკო სექტორის მულტიპლიკატორის ეფექტით) და გაანეიტრალებს გაუფასურების მოლოდინებს, რაც უკვე გრძელვადიანი პერიოდის მდგრადობისთვის არის მნიშნვნელოვანი. კურსთან თამაშის დრო არ გვაქვს, რადგან ჩვენნაირ ეკონომიკაში გაცვლითი კურსის მიერ შოკების შეწოვის უნარი შეზღუდულია, და ეს თქვენც კარგად მოგეხსენებათ; გეთანხმებით, რომ მნიშვნელოვანია გრძელვადიანი პოლიტიკა და ასეთივე უნდა ყოფილიყო თქვენი დე-დოლარიზაციის პოლიტიკაც, რომლითაც ასე ამაყობთ. შეხედეთ დოლარიზაცია როგორ იცვლებოდა ისტორიულად. დოლარიზაცია გაცილებით სწრაფად მცირდებოდა მანამდე, სანამ თქვენ მიიღეთ საბაზრო ძალების წინააღდეგ მიმართული დე-დოლარიზაციის ღონისძიებები. მხოლოდ მაკროეკონომიკური მაჩვენებლების გაუმჯობესებით სესხების დოლარიზაცია 2002-2008 წლებში 23 პროცენტულ პუნქტზე მეტად შემცირდა, ხოლო 2009-2014 წლებში შემცირება თითქმის 18 პროცენტული პუნქტი იყო.

მას შემდეგ, რაც თქვენი ღონისძიებები აამოქმედეთ, დედოლარიზაციის შემცირების მაჩვენებელი მკვეთრად შემცირდა და 10 პროცენტული პუნქტი შეადგინა, ხოლო დეპოზიტების დოლარიზაცია გაცილებით მაღალია დღეს ვიდრე ეს იყო 2014 წელს. სანამ ბაზარზე აქტიურად ჩარევას დაიწყებდით რამდენიმე ფაქტორი უნდა გაგეთვალისწინებინათ:

1) წარმატებული დე-დოლარიზაციისთვის განვითარებული კაპიტალის ბაზარი და ჰეჯირების ინსტრუმენტები არის მნიშნველოვანი, რომელიც არ გვაქვს და მითუმეტეს არ გვქონდა 2016-2017 წლებში;

2) წარმატებული დე-დოლარიზაციისთვის მნიშნველოვანია ადგილობრივი ვალუტის სანდოობა, რომელიც არ გვაქვს და შევხედეთ დეპოზიტების დოლარიზაციის მაჩვენებელს რათა დარწმუნდეთ ამაში.

3) წარმატებული დე-დოლარიზაციისათვის მნიშვნელოვანია კურსის ორმხრივი მერყეობა (გაუფასურებისკენაც და გამყარებისკენაც), რომელიც არ გვაქვს და შეხედეთ ტრენდს 2014 წლიდან დღემდე, რათა დარწმუნდეთ.

4) წარმატებული დე-დოლარიზაციისთვის მნიშვნელოვანია ცენტრალური ბანკის ადეკვატური გადაწყვეტილებები და არა მაგალითად 2019 წლის იანვარში შემოღებული უცხოური ვალუტის ოფცია, რომელსაც მხოლოდ ერთი მხარე ჰქონდა და ბაზარს კურსის გაუფასურების სიგნალს აძლევდა.

5) წარმატებული დე-დოლარიზაცია, ძირითადად, მაკროეკონომიკურ ფაქტორებს ემყარება და ამისათვის გრძელვადიანი პოლიტიკაა საჭირო და არა 2 წელში დოლარიზაციის შემცირების სურვილი.

და ბოლოს, თუ დოლარიზაციის ღონისძიებებით კურსს აუფასურებთ, ეს დეპოზიტების დოლარიზაციას ზრდის გაუფასურების მოლოდინებით და ამასთან, სესხების დოლარიზაც იზრდება, რადგან დოლარის სესხების ლარში ღირებულება იზრდება და კოეფიციენტიც უარესდება.

ლიკა მაისურაძე