ფასიანი ქაღალდების ბაზარს ფასი ედება

0
19
ფასიანი ქაღალდების ბაზარს ფასი ედება

ქართულმა კომპანიებმა ფასიანი ქაღალდების გამოშვება დაიწყეს. ამ მიმართულებით, ძირითადად, ,,საქართველოს  ბანკის’’ ლობირების ქვეშ მყოფი კომპანიები აქტიურობენ, – ,,დეველოპერული კომპანია მ2’’, “ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი’’. ბირჟაზე ამ კომპანიების ობლიგაციების განთავსება ასევე “საქართველოს ბანკის’’ შვილობილმა კომპანიამ “გალტ & თაგარტმა” უზრუნველყო. ობლიგაციები გამოუშვა “ფინკა ბანკმაც’’. ანალიტიკოსები აღნიშნავენ,  რომ ინვესტიციების მოსაზიდად ფასიანი ქაღალდების ბაზრის განვითარება ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ პროცესს კი ეროვნული ბანკის კიდევ ერთი  ფუნქცია შეეწირება. ფასიანი ქაღალდების რეგულირების ფუნქციის საქართველოს ეროვნული ბანკიდან დამოუკიდებელ კომისიაში გადატანა იგეგმება.

კომპანიებმა, ძირითადად, 20-20 მილიონი ლარის ობლიგაციების ემისია განახორციელეს. 6 მილიონ ლარს დასჯერდა “ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერი’’. თითოეული ობლიგაციის ნომინალური ღირებულება შეადგენს 1 000 ლარს და ვადა 2 წელია. კუპონის ოდენობა განისაზღვრება შემდეგნაირად, – ეროვნული ბანკის რეფინანსირების განაკვეთს დამატებული 7.5%-იანი მარჟა. შესაბამისად, ობლიგაციის ეფექტური ღირებულება, დღეის მდგომარეობით, შეადგენს წლიურ 15%-ს. “ჯორჯიან უოთერ ენდ ფაუერმა” ობლიგაციების გამოშვებამდე, ბაზარზე ნდობის მოსაპოვებლად სარეიტინგო კომპანია Fitch-სგან რეიტინგი – BB- მიიღო.

 

აღსანიშნავია, რომ 2015 წლის მარტში Fitch-ის წარმომადგენლებმა ჩაატარეს შეხვედრა საქართველოს 15 წამყვან დიდ კერძო კომპანიასთან. ამ შეხვედრების

შემაჯამებელი აღწერით Fitch-მა მიმზიდველი შეთავაზებები გაუკეთა კომპანიებს მომსახურების ღირებულებასთან დაკავშირებით. ცხადია, Fitch-ის მიერ ობლიგაციებისთვის რეიტინგების მინიჭება ზრდის ამ სისტემის სანდოობას.

ასე რომ, ფასიანი ქაღალდების ბაზრის გააქტიურება დაიწყო, თუმცა ნელი ტემპებით.

“კომპანიები ძალიან ფრთხილად ეკიდებიან ამ საკითხს, ვინაიდან საკმაოდ დიდი რისკია, რომ გამოუშვან ობლიგაციები და ისინი არალიკვიდურნი გახდნენ. ანუ ფაქტობრივად მასზე მოთხოვნა არ აღმოჩნდეს. ამასთანავე, ეს ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე რამდენად ენდობა ინვესტორი, იყიდოს ფასიანი ქაღალდები’’,

– ამბობს ეროვნული ბანკის საბჭოს ყოფილი წევრი მიხეილ თოქმაზიშვილი.

“გალტ & თაგარტის’’ სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის არჩილ გაჩეჩილაძის განცხადებით, კომპანიების მიმართ ნდობა უკვე გამოიხატა ობლიგაციების წარმატებით განთავსებაში. იგი აღნიშნავს, რომ საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზარი ჩანასახის ეტაპზეა და 2016 წელი ამ მიმართულებით, ბევრად უფრო აქტიური უნდა იყოს. მითუმეტეს, რომ უცხოურ ვალუტაში დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთები შემცირდა და სწორი რეგულაციების შემთხვევაში ობლიგაციები უფრო მიმზიდველი ხდება.

 

ეკონომისტი ემზარ ჯგერენაია იმედოვნებს, რომ ბაზარი სწრაფად განვითარდება და კომპანიები მიეჩვევიან ინვესტიციები ამ გზითაც მოიზიდონ და მხოლოდ კომერციულ ბანკებს არ მიაჩერდნენ.

 

 “ასეთი რამ რომ არ კეთდებოდა, იმიტომ იყო საფინანსო ბაზარი მკვდარი. ჩვენ საპენსიო რეფორმის განხორციელებას ვგეგმავთ, თუ ბაზარი იქნება მკვდარი სად უნდა დავაბანდოთ ეს ფული? ამიტომ ბოლო პერიოდში დაიწყო რაღაც მოძრაობები. ყველა დიდმა ორგანიზაციამ ინვესტიციები, ბანკის გარდა, ფასიანი ქაღალდების ემისიითაც უნდა მოიზიდოს. დღეს ბაზარი მზად არის შეიძინოს ნებისმიერი ლიკვიდური კომპანიის ობლიგაცია. ერთია, რომ სახაზინო ვალდებულებების შესყიდვის დონე უნდა იყოს დაბალი. ამასთანავე, ეროვნული ბანკიდან უნდა გამოვიდეს ფინანსური ვალდებულებების რეგულაცია და ეს პროცესი, იმედია, მალე დასრულდება’’,

-აცხადებს ემზარ ჯგერენაია.

 

ფასიანი ქაღალდების რეგულირების ფუნქციის საქართველოს ეროვნული ბანკიდან დამოუკიდებელ კომისიაში გადატანის საკითხი აქტიურად განიხილება და ეს პროცესი სავარაუდოდ 2016 წელს უნდა დასრულდეს.

ფასიანი ქაღალდების ბაზრის რეგულირებაზე პასუხისმგებელი უწყება ბოლო 15 წლის მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ კანონით, რომელიც პირველადი ფორმით 1998 წელს მიიღეს, ჩამოყალიბდა საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ეროვნული კომისია (NSCG). 2007 წლის ივლისში საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ეროვნული კომისიის ფუნქციები გადატანილ იქნა საქართველოს ეროვნული ბანკში, როგორც ფინანსური სისტემის რეგულირების კონსოლიდაციის ნაწილი. 2008 წლის მარტში საბანკო ზედამხედველობის ფუნქციის გარდა ყველა სხვა ფუნქცია გადაეცა ახლად დაფუძნებულ ფინანსური ზედამხედველობის სააგენტოს. 2009 წლის ოქტომბერში ფინანსური ზედამხედველობის ფუნქციები გადაეცა ისევ საქართველოს ეროვნულ ბანკს. 2015 წელს ფინანსური ზედამხედველობა ისევ ჩამოერთვა ეროვნულ ბანკს და შეიქმნა ფინანსური ზედამხედველობის სააგენტო. ეს გადაწყვეტილება გააპროტესტა “ნაციონალურმა მოძრაობამ’’, მას მხარი აუბეს “თავისუფალმა დემოკრატებმა’’ და მათ მიერ წარდგენილი სარჩელის საფუძველზე საკონსტიტუციო სასამართლომ ახლადშექმნილი სააგენტოს საქმიანობა გააჩერა. ამჯერად ფინანსური ზედამხედველობას ისევ ეროვნული ბანკი ახორციელებს.

 

ამასთანავე, აღსანიშნავია ის, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკი, როგორც საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის მარეგულირებელი, არ არის ფასიანი ქაღალდების კომისიების საერთაშორისო ორგანიზაციის (IOSCO) წევრი. რაც უფრო მნიშვნელოვანია, საქართველო არ არის კონსულტაციების, თანამშრომლობის და ინფორმაციის გაცვლის მრავალმხრივი ურთიერთგაგების მემორანდუმის (MMOU) ხელმომწერი მხარე. ანალიტიკოსების აზრით, ორივე აღნიშნულ ფაქტს, მინიმუმ კაპიტალის ბაზრის განვითარების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანი უარყოფითი გავლენა აქვს საქართველოსთვის.

 

გარდა ამისა, ევროკავშირი-საქართველოს ასოცირების შეთანხმების ფარგლებში ნაკისრი ვალდებულებებიდან გამომდინარე, უნდა მოხდეს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ კანონის მიახლოება ევროკავშირის მიდგომებთან. ეს პროცესი გულისმობს 22 დირექტივისა და რეგულაციას.

 

ხაზგასასმელია, რომ  საქართველოს არ გააჩნია სპეციალური კანონები იპოთეკით უზრუნველყოფილი ობლიგაციების ან სექიურითიზაციის შესახებ. სპეციალისტები ამ სამართლებრივი ხარვეზის სასწრაფოდ აღმოფხვრაზე საუბრობენ.

მთელი რიგი ქვეყნები სწორედ ფასიანი ქაღალდების ბაზრის განვითარებით ახდენენ თავიანთი კაპიტალის მოზიდვას და მიხელ თოქმაზიშვილს ამის საილუსტრაციოდ აშშ მოჰყავს.

 

“ამერიკის ფასიანი ქაღალდების ბაზარი ძალიან განვითარებულია და საკმაოდ დიდი კონკურენტიც არის კომერციული ბანკების ინვესტიციის მოზიდვის თვალსაზრისით. ჩვენს ქვეყანაში 90-იანმა წლებმა გარკვეული პროვოცირება მოახდინა ფასიანი ქაღალდების ბაზრის, მაგრამ მაშინ საზოგადოება და კომპანიები ამისთვის მზად არ აღმოჩნდნენ’’,

– ამბობს მიხელ თოქმაზიშვილი.

 

საყურადღებოა, რომ ამერიკის ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე წარმოდგენილია მრავალფეროვანი ფინანსური ინსტრუმენტებით, რომლებიც ემიტირებულია, როგორც კერძო სექტორის, ასევე ფედერალური, შტატისა და ადგილობრივი მთავრობის მიერ. ფედერალური მთავრობის მიერ ემიტირებულ სახაზინო ფასიან ქაღალდებს დომინანტური როლი უჭირავთ აშშ-ის ბაზარზე. კერძოდ, 2000-2012 წლებში აშშ-ის ობლიგაციების ბაზრის მთლიანი სავაჭრო ბრუნვის ნახევარზე მეტი სახაზინო ფასიან ქაღალდებს უჭირავს, მათი საშუალებით მობილიზებული თანხები კი მიიმართება ფედერალური ბიუჯეტის დასაფინანსებლად.

 

მაკა ვარადაშვილი