Home » ბიზნესი » „ფასების ზრდის ძირითად მიზეზად, გაცვლითი კურსის მკვეთრი დაქვეითება შეიძლება დასახელდეს”
„ფასების ზრდის ძირითად მიზეზად, გაცვლითი კურსის მკვეთრი დაქვეითება შეიძლება დასახელდეს”

„ფასების ზრდის ძირითად მიზეზად, გაცვლითი კურსის მკვეთრი დაქვეითება შეიძლება დასახელდეს”

„ლარის კურსის ცვლილების ერთ-ერთი მიზეზი დოლარში დაკრედიტების შეზღუდვაა”

ლარის მცურავ გაცვლით კურსში ასახული შოკები და კურსიდან მომავალი ზეწოლა ინფლაციაზე, რატომ აქვს მოსახლეობას გაუმჯობესებული ეკონომიკური მაჩვენებლების ფონზე, ნეგატიური მოლოდინები და როგორ უნდა მოთოკოს ეროვნულმა ბანკმა ინფლაციის ტემპი, ვინ და რა ნაბიჯები უნდა გადაიდგას ვითარების გამოსასწორებლად?! ამ კითხვებზე პასუხს პროფესორი, ”ეროვნული ბანკის” ყოფილი ვიცეპრეზიდენტი, მერაბ კაკულია უპასუხებს.

– ხელისუფების და ეროვნული ბანკის წარმომადგენლების მხრიდან, ხშირად გვესმის საუბარი გაუმჯობესებულ ეკონომიკურ მაჩვენებლებზე. მიუხედავად ამისა, ბოლო პერიოდში ჩვენ ვნახეთ ინფლაციის საკმაოდ მაღალი დონე, კერძოდ, ბოლო თვეში 7%. როგორ ფიქრობთ, სად არის ეკონომიკური პრობლემების ძირითადი გამომწვევი მიზეზები?

– ეროვნული ბანკი ყოველთვის ატარებდა ინფლაციის თარგეთირების პოლიტიკას და ახლაც აგრძელებს. როცა გაჩნდა ეჭვი, რომ შეიძლებოდა ინფლაციის ფაქტობრივი მაჩვენებელი მიზნობრივი მაჩვენებლიდან კიდევ უფრო გადახრილიყო, მაშინ აცხადებდა, რომ ის მიიღებდა ყველა ზომას, თუ ეს მოხდებოდა და თუ კურსის ცვლილება ზემოქმედებას იქონიებდა ფასების საერთო დონის ზრდაზე. როგორც ვხედავთ ეს მოხდა და ფასების მნიშვნელოვანი ზრდის ძირითად მიზეზად რაც შეიძლება დასახელდეს, ეს არის ზუსტად გაცვლითი კურსის მკვეთრი დაქვეითება, რაც პრინციპში იმ პერიოდში, როდესაც ამაზე საუბარი იყო (ზაფხულის დასაწყისში) ნაკლებად მოსალოდნელი იყო. მაგრამ, მე, იმთავითვე ვამბობდი, რომ გაცვლითი კურსის ცვლილებას ხშირად მარტივად და პრიმიტიულად ვუდგებით. მაგალითად, ვამბობთ, რომ ფუნდამენტური ფაქტორები არის ძალიან კარგ მდგომარეობაში, მაგრამ კურსის წარმოქმნაში ყველაზე მთავარი ფაქტორი, ეს არის მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი. ჩვენ, ვამბობთ, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი შემცირდა, მაგრამ შემცირდა კაპიტალის და ფინანსური მოძრაობის ანგარიშიც, ანუ მიმდინარე ანგარიშის შემცირებას კაპიტალის შემოდინების შემცირება მოჰყვა.

პირველ რიგში საუბარია პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებზე, ჩვენ არ უნდა დაგვავიწყდეს ის გარემოება, რომ უცხოური ინვესტიციების დინამიკას ბოლო წლებში განსაზღვრავდა მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტები, კერძოდ ტრანზიტული სიმძლავრეების მშენებლობა – გაზსადენები. ახალი რაიმე მსხვილი ასეთი ტიპის პროექტი მოსალოდნელი არ არის. აქედან გამომდინარე, ჩვენ, არ უნდა ველოდოთ, რომ პირდაპირ უცხოური ინვესტიციები გაიზრდება თუ რა თქმა უნდა, არ გადავდგამთ შესაბამის ნაბიჯებს. პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები იმ მასშტაბის აღარ იქნება, როგორიც ეს ბოლო წლებში იყო. ეს არის ზუსტად ის ფუნდამენტური ფაქტორი, რომელიც შეიძლებოდა ყოფილიყო კურსის ცვლილების მთავარი მიზეზი და მეორე ეს არის უცხოურ ვალუტაში, კერძოდ დოლარში დაკრედიტების შეზღუდვა, რომელის მოჰყვა მთელ რიგ ღონისძიებებს, რომელიც ლარიზაციის პროცესთან იყო დაკავშირებული.

რა თქმა უნდა, ლარიზაციის პროცესის წინააღმდეგი არავინ არის. მე, ერთ-ერთი პირველი ვიყავი, რომელიც ამ პოლიტიკის მომხრე იყო და როცა ეროვნულ ბანკში ვმუშაობდი, ყველანაირ ნაბიჯებს ვდგამდი, მაგრამ შეზღუდვების დაწესებით, როგორც მსოფლიო გამოცდილება აჩვენებს ალბათ ეს ამბავი არ გამოვა. შესაბამისად, ლარიზაციის პოლიტიკას მოჰყვა უცხოურ ვალუტაში დაკრედიტების კლება, იმიტომ რომ უცხოურ ვალუტაში გაცემული კრედიტები, როგორც წესი ქმნიან საკმაოდ სერიოზულ მოთხოვნის წყაროს ეროვნულ ვალუტაზე და, შესაბამისად, ლარის თავის დროზე კურსზე დადებითად მოქმედებდა. დასამალი არ არის, რომ ჩვენ არა მარტო დღეს, არამედ ადრეც წარსულში გვქონდა პრობლემები, კომუნიკაციების და მოლოდინების მართვის თვალსაზრისით.

– როგორც ამბობთ, ინფლაციასთან მიმართებით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი არის ლარის გაცვლითი კურსი. დღესდღეობით კურსის ცვლილებიდან გამომდინარე, არის თუ არა ინფლაციასთან დაკავშირებით კურის ყველა ზემოქმედება ამოწურული?

– თუ კურსმა გააგრძელა დაღმასვლა, ამ შემთხევაში, ბუნებრივია, ეს პროცესი გაგრძელდება. მოცემული კურსის შენარჩუნების პირობებში მე ვთვლი, რომ უკვე კურსის განხორციელებული დაღმავალი ცვლილების გავლენა ფასების მიმართ მილევადია.

როგორც ექსპერტები, ისე ”ეროვნული ბანკი” და, ასევე, დამოუკიდებელი ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ ლარის გაცვლითი კურსის დღევანდელი დონე არ შეესაბამება მის რეალურ წონასწორულ მაჩვენებელს. მაგრამ, მე ვთვლი, რომ ზედმეტად ოპტიმისტურია ასეთი მიდგომა, რომ 5%_ით შეიძლება გამყარდეს ლარი, თუ ეს ასეა და თუ ლარის რეალური ღირებულება იმაზე ნაკლებია, ვიდრე მისი წონასწორული მნიშვნელობაა, ესეიგი თუ ლარი უნდა გამყარდეს აქამდე უნდა გამყარებულიყო. მე ვთვლი , რომ ლარი გამყარდება, მაგრამ არა იმ მასშტაბებით , როგორც არის პროგნოზირებული.

ხომ არ არის დრო, რომ მივიღოთ ღონისძიება, აწევა რეფირანსირების პროცენტის (როგორც მოსაზრებას ისე ვამბობ, რომ თუნდაც 2020 წლის მეორე ნახევრისთვის ჩვენ ინფლაცია გვქონდეს დაჭერილი) ის მოსაზრება , რომელიც გამოითქვა თავის დროზე ბანკების ასოციაციის მიერ რომ ორასიათასიანი ზღვარი არათუ დასაწევია, ალბათ უმჯობესი იქნება საერთოდ მოიხსნას ეს ზღვარი და ბოლოს და ბოლოს რეკომენდაციის სახით ბანკებს ის მიეცეთ რომ კომბინირებული სესხები გაიცეს სამივე ვალუტაში. იმიტომ, რომ სამივე ვალუტა მოქმედია, თუ არადა ესეც საერთოდ არ იყოს, მთლიანად უარი ვთქვათ იმ სესხების რეგულაციაზე, რომელიც თავის დროზე იქნა მიღებული, ასევე სამშენებლო სექტორის მიმართ, რომელიც მე ვფიქრობ , რომ ყველამ დავინახეთ რომ ამ რეგულაციებმა კარგი სამშენებლო სექტორში არაფერი არ მოიტანა.

ეროვნულ ბანკს აქვს გარკვეული ინსტრუმენტები ხელთ, მთავარი ინსტრუმენტი არის ის მონეტარული პოლიტიკის საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც მან ბოლო პერიოდში ზედიზედ 3-ჯერ გაამკაცრა და მე ვფიქრობ, რომ ეროვნული ბანკი გააგრძელებს ამ პოლიტიკას. ყოველ შემთხვევაში გააგრძელებს მანამ, სანამ არ გამოიკვეთება ინფლაციის დონის კლების ტენდენცია, მაგრამ ბუნებრივია ეს უარყოფითად იმოქმედებს, ზოგადად, ეკონომიკურ ზრდაზე, მაგრამ არის ამის დამაბალანსებელი ფაქტორები. პირველ რიგში დაკრედიტების ზრდა, მათ შორის უცხოურ ვალუტაშიც და მეორე ეს არის ეგრეთწოდებული ექსპანსიორისტული ფისკალური პოლიტიკა ანუ ის რომ ბიუჯეტი მიზანმიმართულად საკმაოდ დიდი მოცულობით ხარჯავს ფულს მათ შორის ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე. აი, ამ ორმა ფაქტორმა შეიძლება გარკვეულ წილად გაანეიტრალოს ის უარყოფითი შედეგი, რომელიც საპროცენტო განაკვეთის ზრდას შეიძლება მოყვეს. კიდევ ხაზგასასმელი ერთი მომენტი, კერძოდ საპროცენტო განაკვეთის ზრდა. ანუ, პოლიტიკის განაკვეთის ზრდა, რომელიც პირველ რიგში მოქმედებს ლარში დენომინირებულ კრედიტებზე და ბევრად უფრო ნაკლებად მოქმედებს უცხოურ ვალუტაში გაცემულ კრედიტებზე. ასე რომ, ეს პროცესი თუ გაგრძელდა ბუნებრივად უნდა მოხდეს უცხოური ვალუტის მიწოდების ზრდა შიდა სავალუტო ბაზარზე.

თუ ეს ყველაფერი განხორცილდა შეიძლება ვთქვათ, რომ ლარის კურსი 2.9 დიაპაზონს შიძლება არ გასცდეს, გარდა ერთი გარემოებისა თუ გლობალურ სივრცეში არ გაძლიერდა დოლარის გამყარების ტრენდი. დღეის მდგომარეობით აშკარად შეინიშნება დოლარის გამყარება მთელ მსოფლიოში. ეს პროცესი მიდის, თუმცა მას აქვს ხელის შემშლელი პირობები, იგულისხმება ჩინეთსა და აშშ-ს შორის არსებული სავაჭრო ომი. თუ გლობალურად დოლარმა დაიწყო გამყარება, მაშინ შეიძლება გაჭირდეს იმაზე ფიქრი, რომ ლარმა შეინარჩუნოს ან, მით უმეტეს, განიმტკიცოს ის პოზიცია, რომელიც დღეს აქვს.

მოამზადა გიორგი მურცხვალაძემ

Share