Home » ეკონომიკა » „ახალი საბანკო რეგულაციების ცალსახად ნეგატიური ზეგავლენის პროგნოზირება ეკონომიკის ზრდაზე გადაჭარბებულია“
„ახალი საბანკო რეგულაციების ცალსახად ნეგატიური ზეგავლენის პროგნოზირება ეკონომიკის ზრდაზე გადაჭარბებულია“

„ახალი საბანკო რეგულაციების ცალსახად ნეგატიური ზეგავლენის პროგნოზირება ეკონომიკის ზრდაზე გადაჭარბებულია“

“ბოლო ორ წელიწადში მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის შემცირება განაპირობა წმინდა ექსპორტის დადებითმა დინამიკამ”

საბანკო ექსპერტი გიორგი ცუცქირიძე აცხადებს, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის შემცირება საქართველოს ეკონომიკაზე მხოლოდ დადებით გავლენას ახდენს.

გთავაზობთ ინტერვიუს ეკონომიკრ პროცესებზე, ახალი საბანკო რეგულაციების გავლენების თემაზე საბანკო და საფინანსო ექსპერტთან, პროფესორ გიორგი ცუცქირიძესთან.

– ბოლო წლებში გვაქვს საგადასახადო ბალანსის მიმდინარე ანგარიშის მაღალი დეფიციტი, რაც ნიშნავს, რომ საქართველოდან ჯამურად უფრო მეტი უცხოური ვალუტა გაედინება, ვიდრე შემოედინება, მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის შემცირება 7.8%-მდე რამდენად ცვლის არსებულ ვითარებას?

 ქვეყნის მიმდინარე ანგარიშის მაღალი დეფიციტურობა თავისთავად უარყოფითი გავლენის მატარებელია ეკონომიკაზე. მაღალი დეფიციტი იწვევს ზეწოლას სავალუტო კურსზე და წარმოშობს დეფიციტის ფინანსური ანგარიშით დაფარვის აუცილებლობას. ეს არა მხოლოდ საგარეო ინვესტიციებზე მაღალ დამოკიდებულებაში აისახება, რაზეც ხდება ხოლმე აქცენტების გადატანა, არამედ საგარეო ვალის მაღალ მაჩვენებელში და სავალუტო რეზერვების შემცირებით მიმდინარეობს.

მიმდინარე ანგარიშის მაღალი დეფიციტი ზრდის ეკონომიკის დაკრედიტების რისკს, რაც, თავის მხრივ, ნეგატიურად აისახება ქვეყნის საერთაშორისო საკრედიტო და საინვესტიციო რეიტინგებზე. მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი, იწვევს რა ქვეყნის საგარეო ვალდებულებების ზრდას, საგარეო შოკების მიმართ მოწყვლადობას განაპირობებს და პირიქით, დეფიციტის შემცირება ეკონომიკური ზრდის საპროგნოზო მაჩვენებლებზე დადებითად მოქმედებს. ამიტომ შემთხვევითი არ არის, რომ დიდ ყურადღებას აქცევენ საერთაშორისო ინვესტორები ქვეყნის მაკროეკონომიკური გარემოს მიმზიდველობის შეფასებისას. გაუარესებული გლობალური რეიტინგები საერთაშორისო ბაზრებზე საკრედიტო რესურსზე ხელმისაწვდომობასაც ზღუდავს, რაც გაძვირებულ საკრედიტო რესურსებში აისახება.

მიმდინარე ანგარიშის მაღალი დეფიციტის პრობელემა ჩვენი ეკონომიკისათვის თავისებური აქილევსის ქუსლია. მისი შეფასების ინდიკატორია დეფიციტის ფარდობა მთლიან შიდა პროდუქტთან მიმართებაში. 2011 წლიდან მოყოლებული 2017 წლამდე, მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი მშპ-სთან 11%–დან 13%-მდე ფარგლებში მერყეობდა; დეფიციტის შემცირება ბოლო ორი წელია, რაც სახეზეა. 2017 წელს მისმა მაჩვენებელმა 8,5%, ხოლო 2018 წლის ბოლოს კიდევ უფრო შემცირდა და 7.8% შეადგინა.

– რა ფაქტორებმა განაპირობა დეფიციტის შემცირება?

 ბოლო ორ წელიწადში დეფიციტის შემცირება განაპირობა ერთის მხრივ, სავაჭრო ბალანსში, რომელიც საგადამხდელო ბალანსის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია, წმინდა ექსპორტის დადებითმა დინამიკამ (2017 წელს საქონლის ექსპორტი წლიურად 19,4%–ით, ხოლო იმპორტი მხოლოდ 7,7%–ით გაიზარდა, ხოლო მეორეს მხრივ, მომსახურების ექსპორტის, განსაკუთრებით ტურიზმის ზრდამ, რომლის ექსპორტი წლიურად 32,3%–ით გაიზარდა და 1.1 მლრდ აშშ დოლარი (2.6 მლრდ ლარი შეადგინა).

ნიშანდობლივია, რომ ეს დადებითი ტენდენცია გასულ წელსაც გაგრძელდა. 2018 წელს საქონლით საგარეო სავაჭრო ბრუნვამ $12.5 მლრდ შეადგინა, რაც 2017 წლის ანალოგიურ მაჩვენებელს 17%-ით აღემატება და რაც აისახა კიდეც მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის – 7.8%-მდე შემცირებაში და გასული წლის ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელზე, რომელმაც 4,8% შეადგინა;

ნიშანდობლივია, რომ საგარეო სავაჭრო ბრუნვაში საქონლის რეგისტრირებული ექსპორტი 23%-ით, $3.362 მლრდ-მდე გაიზარდა, მთელი 8%-ით აღემატება რა ამავე პერიოდში იმპორტის ზრდის ტემპებს (იმპორტი 15%-ით, $9.122 მლრდ-მდე გაიზარდა), რაც ბოლო ორ წელიწადში წმინდა ექსპორტის ზრდის დადებით ტენდენციას უსვამს ხაზს. შესაბამისად, შემცირდა უარყოფითი სავაჭრო ბალანსიც, რამაც 2018 წლის მიხედვით – 5.760 მლრდ. აშშ დოლარი და საგარეო სავაჭრო ბრუნვის 46 % შეადგინა. შედარებისათვის 2015 წელს სავაჭრო ბრუნვის დეფიციტი 54%-ის ფარგლებში იყო. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ სავაჭრო ბალანსის დეფიციტის ხვედრითი წილი სავაჭრო ბრუნვასთან მიმართებაში გასული წლის ბოლოს პირველად ჩამოცდა 50%-ს და 48%-ის ფარგლებში დაფიქსირდა.

წარმოდგენილი ანალიზი ცხადყოფს, რომ მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის შემცირება როგორც მომსახურების ექსპორტის ზრდის დინამიკისა, ასევე საქონლის ექსპორტის ზრდის გაუმჯობესებულიო მაჩვენებლების შედეგია. აქედან გამომდინარე, ეკონომიკის მთავარ გამოწვევად, იმპორტდამოკიდებულების შემდგომი შემცირება და შესაბამისად, საქონლის იმპორტის ჩანაცვლების საკითხი უნდა მივიჩნიოთ.

– საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა რეფინანსირების განაკვეთი 25 საბაზისო პუნქტით შეამცირა 6.75 პროცენტულ პუნქტამდე, მოსალოდნელია თუ არა რეფინანსირების განაკვეთის შემდგომი დაწევა?

 მონეტარული განაკვეთის შემცირება მოსალოდნელი იყო, რადგან გასული წლის განმავლობაში ინფლაციის მაჩვენებელი, 3 პროცენტიან მიზნობრივ დონეს არ გასცდენია. მოგეხსენებათ ეკონომიკური ზრდის გასული წლიური მაჩვენებელი 4.8%-ზე დაფიქსირდა, რაც სსფ ის მიერ გასული წლის საპროგნოზო მაჩვენებელზე ნაკლებია. მართალია, საგარეო სექტორის დადებითი ტენდენციები 2018 წლის მეორე ნახევარშიც გაგრძელდა, როგორც ავღნიშნე, საქონლის ექსპორტის წლიურმა ზრდამ 2018 წელს 23 პროცენტი შეადგინა, ხოლო ტურისტული შემოსავლები ამავე პერიოდში 18 პროცენტით გაიზარდა, მაგრამ წლის მეორე ნახევრიდან იყო გარკვეული შენელება როგორც საგარეო, ისე შიდა მოთხოვნის ზრდის ტემპებში.

სწორედ ეკონომიკური ზრდის სტიმულირებისათვის, გასული წლის ივლისში ეროვნულმა ბანკმა ზომიერად გამკაცრებული მონეტარული პოლიტიკიდან ეტაპობრივად გამოსვლის პროცესი დაიწყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ერთობლივი მოთხოვნიდან მომდინარე ინფლაციური წნეხი არ იყო მაღალი, მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთის შემცირება გამართლებულია.

მიმაჩნია, რომ ეკონომიკის ზრდის სტიმულირებუისათვის, მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთის შემდგომი შემცირება სავსებით რეალურია, მით უმეტეს ეროვნული ბანკი, განაკვეთის 6%-ის ფარგლებში შემცირებას პროგნოზირებს. მაგრამ, ამავდროულად გამკაცრებული მონეტარული პოლიტიკის ეტაპობრივი შერბილების პროცესი დამოკიდებული იქნება საგარეო ფაქტორებზეც, თუ რამდენად ძლიერი იქნება საგარეო სექტორიდან მომდინარე რისკები. მაგალითისათვის შეიძლება მოვიყვანოთ ეკონომიკის სტაგნაციური პროცესები თურქეთში და შესაბამისად, მისი შესაძლო ზეგავლენა ჩვენს ეკონომიკაზე. თურქეთის მსგავსად, ზოგიერთ ჩვენს სავაჭრო პარტნიორი ქვეყნის ეკონომიკაში მიმდინარე ტენდენციებმა ასევე შესაძლებელია უარყოფითი გავლენა იქონიოს ჩვენს საგარეო მოთხოვნაზე, რაც რა თქმა უნდა, უარყოფითად აისახება ჩვენი საქონლისა და მომსახურების ექსპორტზე. აქ პირველ რიგში რუსეთი იგულისხმება.

მონეტარული პოლიტიკის შერბილება არის მეტად დროული, რადგან მკაცრი მონეტარული პოლიტიკა, საბანკო სისტემის სისუსტესთან ერთად, რაც საცალო დაკრედიტებასთან შედარებით, ბიზნეს დაკრედიტების ტემპების შემცირებაში იყო ასახული, უარყოფით ზეგავლენას ახდენდა ეკონომიკურ ზრდაზე; ამიტომ შემთხცვევითი არ იყო, რომ ახალი საბანკო რეგულაციების და ლარიზაციის სტრატეგიის ერთ-ერთი მთავარ ამოცანად სწორედ ბიზნეს დაკრედიტების სტიმულირება იქნა დასახული.

– სამაგიეროდ უკვე მიმდინარეობს მსჯელეობა ამ ახალი რეგულაციების ეფექტიანობაზე, საკრედიტო დაწესებულებები აღნიშნავენ, რომ 70%-ით არის შემცირებული განვადებები და იპოთეკური დაკრედიტება, რაც ნეგატიურად აისახება მთლიანად ეკონომიკაზე.

 წლის დასაწყისიდან მხოლოდ ერთი თვის, მით უმეტეს იანვრის თვის მონაცემებით აპელირება პრინციპულად არასწორია, რადგან შედარებითი სურათის მისაღებად სულ მცირე 6 თვე მაინც უნდა გავიდეს. ბუნებრივია, რომ საკრედიტო დაწესებულებების საკრედიტო პორთფელი გარკვეულწილად შემცირდება, რაც მათ შემოსავლებსაც შეამცირებს, მაგრამ საკრედიტო პორთფელის წლიური 30-40%-იანი ზრდა, რაც მშპ-ის ზრდის ტემპებს ათჯერ აღემატება და რაც საქართველოში ბოლო წლებში იყო, არსად არ ხდება, მით უმეტეს საცალო დაკრედიტების ხარჯზე. ვალაუვალობის და ვადაგადაცილებული სესხების ზრდაც, დიდწილად, ამის შედეგი იყო. ეს თანაფარდობა თვით სწრაფად განვითარებად ქვეყნებშიც კი მაქსიმუმ 2-3-ის ფარგლებშია. ამიტომ ეროვნული ბანკის სტრატეგია პასუხისმგებლიან დაკრედიტების მოდელზე გადასვლაში მხოლოდ მხარდასაჭერია.

ამ სახის რეგულაციები განხორციელდა როგორც ბალტიის ქვეყნებში, ასევე აღმოსავლეთ ევროპის და სკანდინავიის ქვეყნებში, სადაც შემოსავლები და ცხოვრების დონე საქართველოზე გაცილებით, სულ მცირეც 4 ჯერ მაღალია. ასევე გადაჭარბებულია ამ რეგულაციების ცალსახად ნეგატიური ზეგავლენის პროგნოზირება ეკონომიკის ზრდაზე. საკრედიტო დაწესებულებებს მოუწევთ ახალ ბიზნეს მოდელებზე გადასვლა, რაც ბუნებრივია, ახალ მიდგომებს მოითხოვს როგორც საცალო, ასევე ბიზნეს დაკრედიტების მიმართულებით; დღეს გვაქვს ახალი მოცემულობა, რომელშიც გასული წლების საკრედიტო პორთფელის ზრდის სარეკორდო მაჩვენებლები ვეღარ განმეორდება, მაგრამ რეალურად ეს უკვე საკრედიტო დაწესებულებების პრობლემაა და ნაკლებ, თუნდაც ეროვნული ბანკის;

– პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების შემცირების ფონზე, რამდენად იზრდება შიდა ინვესტიციების როლი ეკონომიკის ზრდაში?

 განვითარებადი ეკონომიკების გამოცდილება ცხადჰყოფს, რომ ეკონომიკის ზრდას, გარდა უცხოური ინვესტიციებისა და ექსპორტისა, მნიშვნელოვნად განაპირობებს სახელმწიფო ინვესტიციებიც, მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტების სახით და კერძო მოხმარება.

ძალზე მნიშვნელოვანია ზოგადად ქვეყანაში ბიზნეს და სამომხმარებლო განწყობების გაუმჯობესებაც, რაც ლარის აშშ დოლართან გაცვლითი კურსის სტაბილიზაცია და ინფლაციის შემცირება განაპირობებს. მაგალითისათვის, გასული წლის პირველ ნახევარში თურქეთში მოსალოდნელზე მაღალი ზრდა დაფიქსირდა, რაც ძირითადად განპირობებული იყო ექსპორტის გაუმჯობესებით და მნიშვნელოვანი ფისკალური ხარჯებით. აქედან გამომდინარე, დაგეგმილი და მიმდინარე ინფრასტრუქტურული პროექტების პარალელურად კაპიტალური ხარჯების ზრდა, ასევე დადებითად იმოქმედებს მიმდინარე წლის ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელზე.

სახელმწიფო ბიუჯეტის პრიორიტეტად სოციალური მიმართულების განსაზღვრა, რის შედეგადაც სოციალური ხარჯები იზრდება, ერთის მხრივ კარგია, ნაწილობრივ ასტიმულირებს რა შიდა მოხმარებას, მაგრამ გაცილებით ნაკლები ეკონომიკური ეფექტის მქონეა, ინფრასტრუქტურული პროექტების ეკონომიკურ ეფექტთან შედარებით, მით უმეტეს თუ პირველი მეორეს დაფინანსების შემცირების ხარჯზე არ მოხდება. მაგალითისათვის 2012 წლიდან მოყოლებული, ინფრასტრუქტურული ხარჯების წილი საბიუჯეტო ასიგნებებში 14-დან 11 პროცენტამდე შემცირდა და ნაწილობივ სწორედ ეს ტენდენცია განაპირობებდა 2013 წლის შენელებულ ეკონომიკურ ზრდას.

ეკონომიკის სტიმულირებისათვის, გარდა პირდაპირი უცხოური ინვესტიციებისა, არანაკლები მნიშვნელობა აქვს შიდა კერძო ინვესტიციებსაც. მოგების გადასახადის ესტონურ მოდელზე გადასვლა ამ კუთხითაც არის საინტერესო, რაც მომავალში რეინვესტირებული მოგების მაჩვენებელს კიდევ უფრო გაზრდის და სწორედ დასაქმების და კეთილდღეობის ზრდაზე აისახება პოზიტიურად.

Share