Home » საზოგადოება » სამედიცინო ბიზნესი ბიუჯეტის ხარჯზე – როგორ მდიდრდებიან კონკრეტული ბიზნეს ჯგუფები საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით

სამედიცინო ბიზნესი ბიუჯეტის ხარჯზე – როგორ მდიდრდებიან კონკრეტული ბიზნეს ჯგუფები საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით

საყოველთაო ჯანდაცვა წარმოადგენს პროექტს, რომელიც ყველა მოქალაქეს აძლევს საშუალებას მიიღოს სამედიცინო სერვისი. იმის მიუხედავად როგორია მისი ცხოვრების დონე, თუ შემოსავალი. შესაბამისად, ჯანდაცვის წილიც მთლიან ბიუჯეტში საკმაოდ მაღალია და ის თითქმის, საერთო ბიუჯეტის მეოთხედს შეადგენს. მაგალითად, მიმდინარე წელს ჯანდაცვის ბიუჯეტი 4.347 მილიარდი ლარია, მაშინ როდესაც გასული წლის ბიუჯეტი 3.968 მილიარდს არ აღემატებოდა. თუმცა, ეს მხოლოდ 2 წლის სტატისტიკა არ არის, თუ მონაცემებს ქრონოლოგიურად ჩავშლით დავინახავთ, რომ საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის დანერგვიდან, ყოველწლიურად იზრდება ჯანდაცვის სამინისტროს ბიუჯეტიც. თვალსაჩინოებისთვის, 2019 წლის ჯანდაცვის ბიუჯეტი, აღემატებოდა 2006 წლის მთლიანი საქართველოს ბიუჯეტს (2006 წელს საქართველოს ბიუჯეტი 3.8 მილიარდს შეადგენდა).

ასეთი მონაცემების შემდეგ, ალბათ მოულოდნელი იქნება, თუ ვიტყვით, რომ ჯანდაცვის სამინისტროს ბიუჯეტი, მაინც მუდმივად დეფიციტურია და ბენეფიციარებს დაფინანსება მაინც არ ჰყოფნით. მაგალითად, 2019 წელს საყოველთაო ჯანდაცვის ბიუჯეტს, 22 მლნ ლარი დააკლდა, რომელიც მოგვიანებით, სხვა პროფიციტული მიმართულებებიდან დაბალანსდა. ერთი შეხედვით, პროგრამა ამოუვსებ უფსკლულს ჰგავს, თუმცა ამას აქვს რამდენიმე მიზეზი, მათ შორის ისეთებიც, როგორებიცაა კონკრეტული ბიზნეს ჯგუფების მხრიდან, ბიუჯეტის თანხების არაკეთილსინდისიერად მითვისება, ფარმაცევტული კარტელების სქემები, სახელდახელოდ გახსნილი რეანიმაციები და ა.შ. საბოლოოდ კი ეს ყველაფერი ქვეყნის ბიუჯეტზეა ჩამოკიდებული და რიგითი კრონი ბიზნესმენების საბანკო ანგარიშებზე ილექება.

ქრონოლოგიურად მივყვეთ იმ სქემას, რომლის საშუალებითაც კონკრეტული ბიზნეს ჯგუფები სახელმწიფოს თანხებით მდიდრდებიან. სახელმწიფო პროგრამით ბენეფიციარისთვის რიგი სამედიცინო სერვისები სრულიად უფასოა. მაგრამ, სამედიცინო დაწესებულებაში მისულ პაციენტს საკუთარი ჯიბიდან მაინც მნიშვნელოვანი თანხის გადახდა უწევთ. ამ დროს სახელმწიფო თავს იწონებს იმით, რომ სამედიცინო სერვისი უფასო და ხელმისაწვდომია. რა ხდება სინამდვილეში, სახელმწიფოს ყველა პათოლოგიისა და სამედიცინო სერვისისთვის გამოყოფილი აქვს გონივრული ანაზღაურება, რომელიც ცნობილია, ყველა ამ პროგრამაში მონაწილე კლინიკისთვის. თუმცა, კლინიკები საკუთარ ტარიფებს, საკუთარი შეხედულებისამებრ აწესებენ და საყოველთაო ჯანდაცვით მისულ პაციენტს, რომელსაც სახელმწიფო 100%-ით უნაზღაურებს პროცედურებს, კლინიკები ბენეფიციარს საკუთარი ჯიბიდანაც სოლიდურ თანხებს ახდევინებენ.

სწორედ ამ პრაქტიკის ალაგმვას ემსახურება ჯანდაცვის სამინისტროს 520-ე დადგენილება. კერძოდ, საუბარია ახალ დადგენილებაზე, რომელიც სახელმწიფო პროგრამაში ჩართულ კლინიკებს ავალდებულებს დასჯერდნენ სახელმწიფოს გამოყოფილ დაფინანსებას და ბენეფიციარებს საკუთარი ჯიბიდან აღარ გადაახდევინონ თანხები ან დატოვონ სახელმწიფო პროგრამა და იმუშაონ კერძო დაზღვევებსა, თუ თვითდინებით შესულ პაციენტებზე, რაც ნებისმიერი საზომით საკმაოდ სამართლიანია. თუმცა, ასე არ ფიქრობენ, თავად კლინიკები და მთავრობის 520-ე დადგენილებას, არ ეთანხმებიან.

ამ მიმართულებით სახელმწიფოზე იერიშის მებაირახტრე, პარლამენტარი კახა ოქრიაშვილი და მის მფლობელობაში არსებული სამედიცინო დაწესებულებები იყვნენ. ეს არც არის გასაკვირი, თუ ოფიციალურ მონაცემებს შევხედავთ, მაგალითად ყველაზე მეტი სახელმწიფო დაფინანსება, სწორედ დეპუტატ ოქრიაშვილის კუთვნილ, “ნიუჰოსპიტალს” აქვს აღებული. კერძოდ, 2018 წლის მონაცემებით, ყველაზე მეტი თითქმის 36 მილიონიანი სახელმწიფო დაფინანსება, სწორედ “ნიუჰოსპიტალს” აქვს მიღებული. მეორე ადგილს, საყოველთაო ჯანდაცვის ბიუჯეტიდან მიღებული თანხებით, “საქართველოს ბანკთან” აფილირებული კლინიკების ქსელი “ევექსი” იკავებს.

მაგრამ, ეს მხოლოდ ზემოთ ნახსენები სქემის ერთი ნაწილია. მაგალითად, “პე ეს პე-ს” რომლის შემადგენლობაშიც შედის “ნიუჰოსპიტალი” და, რომელიც, თავის მხრივ, ასევე დეპუტატ ოქრიაშვილის საკუთრებას წარმოადგენს, გააჩნია საკუთარი სადაზღვევო კომპანიაც. შესაბამისად, ცხადია, სახელმწიფო პროგრამიდან გასვლის შემთხვევაში, მაგალითად “პსპ დაზღვევით” მისული ფენეფიციარი, ნაკლებად აწყობს ოქრიაშვილს. იმდენად, რამდენადაც ეს ერთი კომპანიიდან მეორე კომპანიაში ფულის გადადინება გამოდის. მართალია “პსპ დაზღვევა”, თავის მხრივ მოგებაზე ორიენტირებული კომპანიაა, თუმცა, ცხადია, სახელმწიფოს ხარჯზე ბიზნესის კეთებას ვერც შეედრება.

თავის მხრივ, ამ სქემის კიდევ ერთი კომპონენტი, რომელიც კლინიკებთან აფილირებულ სადაზღვეო კომპანიებს მუშაობას უმარტივებდა, სულ ცოტა ხნის წინ აღკვეთა ხელისუფლებამ.

საუბარია ე.წ. საყოველთაო ჯანდაცვის პაკეტზე დაშენებულ კერძო დაზღვევებზე, რომელიც ყველა იმ სადაზღვევოს გააჩნდა, რომლებიც კლინიკებთან არიან აფილირებულნი.  სქემა ასეთი იყო, საყოველთაო ჯანდაცვაში ჩართული ბენეფიციარს სთავაზობდნენ კერძო დაზღვევას. იმ პირობით, რომ სადაზღვევო კომპანია, მხოლოდ მას შემდეგ და იმ პირობით დაარეგულირებდა ზარალს, რაც საყოველთაო ჯანდაცვის დაფინანსებას მიიღებდა პაციენტი. თუ საყოველთაო ჯანდაცვა ვერ დაფარავდა სერვისების ხარჯს, მხოლოდ ამის შემდეგ ერეოდა სადაზღვეო კომპანია და იმ მიზერულ სხვაობას აბალანსებდა, რომელიც საყოველთაო ჯანდაცვას რჩებოდა. ცხადია, ეს ე.წ. დაფინანსებაც, ისევ საკუთარ კლინიკაში ხორციელდებოდა და თანხები ერთ ჰოლდინგს არ სცდებოდა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, კლინიკებთან აფილირებული სადაზღვევოები, ფენეფიციარებს ფულს საყოველთაო ჯანდაცვაში ახდევინებდნენ. თუმცა, როგორც ვახსენეთ, ეს სქემა ცოტახნის წინ ჩახსნა ჯანდაცვის სამინისტრომ და ყველა კერძო დაზღვევის მესაკუთრეს საყოველთაო ჯანდაცვა გაუუქმა.

სქემის კიდევ ერთ ქვაკუთხედს წარმოადგენს ამ ჰოლდინგებში გაერთიანებული ფარმაცევტული კომპანიები. როგორებიც არიან “პსპ”, “ავერსი” და ა.შ. საქმის არსი ის გახლავთ, რომ ამ ფარმაცევტულ კომპანიებს ყველა კლინიკაში საკუთარი წარმომადგენლები ჰყავთ. რომელთა ერთადერთი დანიშნულება, ექიმებისთვის საკუთარი წარმოების წამლების შეთავაზებაა. თითქოს ერთი შეხედვით ამაში ცუდი არაფერია, მაგრამ სქემის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ეს წარმომადგენლები ექიმებს საკუთარი წამლების დანიშვნის შემთხვევაში მსუყე “ქეშბექებს” სთავაზობენ. ეს თანხა კი, თავის მხრივ, ზემოთ ნახსენებ ჰოლდინგებში აკუმულირდება, რომელსაც ასევე ნაწილობრივ სახელმწიფო ბიუჯეტი აფინანსებს.

სწორედ ამ სქემიდან არის განპირობებული კიდევ ერთი შემაშფოთებელი სტატისტიკა. რომლის მიხედვითაც, ბენეფიციარების მედიკამენტებზე გაწეული ხარჯების მიხედვით, საქართველო მოწინავეა ევროპაში. თავის მხრივ, ეს მონაცემი ზრდის პაციენტის მხრიდან ჯანდაცვაზე გაღებულ საერთო ხარჯებს რომლითაც, ასევე მოწინავე ათეულშია საქართველო და მას მხოლოდ რამდენიმე ქვეყანა უსწრებს, როგორებიცაა ავღანეთი, იემენი და ა.შ. ეს კი იმ ფონზე, რომ როგორც უკვე ვახსენეთ, საქართველოს ჯანდაცვის ბიუჯეტი წლიდან წლამდე იზრდება.

როგორც დასაწყისში აღვნიშნეთ, კლინიკები და მათი მესვეურები თავგამოდებით ეწინააღმდეგებიან, ზემოთ ხსენებულ დადგენილებას. მათი არგუმენტი ასეთია, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ შეთავაზებული თანხები, სამედიცინო სერვისების ღირებულებას ვერ დაფარავს, რაც გამოიწვევს კლინიკების გაკოტრებას. აქ საგულისხმოა ის გარემოება, რომ სამინისტრომ ზემოთ ხსენებული ტარიფები, სწორედ კლინიკებისგან გამოთხოვილი ხარჯთაღრიცხვებით დათვალა.

თავის მხრივ, რამდენიმე სამედიცინო სერვისის ღირებულების დათვლისას, ჯანდაცვის სამინისტრომ მართლაც დაუშვა შეცდომა. თუმცა, ეს ერთეული შემთხვევებია და ერთეულ შემთხვევაზე დაყრდნობით, მთელ პროგრამაზე დასკვნის გამოტანა არასერიოზული და არასამართლიანია. ერთ-ერთი “ფრთიანი” არგუმენტი, რომელიც კლინიკებს გააჩნიათ და რომელიც სამინისტროს შეცდომას უკავშირდება, ეხება გულის დეფიბრილატორს. რომლის საშუალო ღირებულება 15 500 ლარს შეადგენს, სამინისტროს დათვლით კი ამ აპარატისთვის გამოყოფილია 13 500 ლარი. სწორედ ეს არის ერთ-ერთი არგუმენტი, რის საფუძველზეც, კლინიკები სამინისტროს დადგენილებას ეწინააღმდეგებიან და არა ამ შეცდომის შესწორებას, არამედ მთელი დადგენილების გაუქმებას მოითხოვენ.

ზემოთ ხსენებული სქემის მართვას ამ ჰოლდინგებს ძალიან უმარტივებს მათ ჰოლდინგებში შემავალი ფარმაცევტული კომპანიები. საქმე ისაა, რომ ამ კომპანიებს ფარმაცევტულ ბაზარზე ე.წ. ვერტიკალური წვდომის საშუალება აქვთ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბაზარზე ისინი არიან მწარმოებლებიც, იმპორტიორებიც, საბითუმო და საცალო მოვაჭრეებიც. აღნიშნული მიდგომა კომპანიებს საშუალებას აძლევთ, სრულად აკონტროლონ მედიკამენტებზე ფასი, მცირე მიმწოდებლებს შეუქმნან არაკონკურენტული გარემო და ხელოვნური ბარიერები.

აღნიშნული სქემის ეფექტიანობას კარგად აჩვენებს კლინიკების რაოდენობის სტატისტიკაც, რომელიც ბოლო წლებში, კლინიკების მნიშვნელოვან მატებაზე მიუთითებს. მაგალითად, 2013-2017 წლებში საავადმყოფოების რაოდენობა 23%-ით გაიზარდა, ხოლო საავადმყოფო საწოლების რაოდენობა 32%-ით და 2017 წლის ბოლოსათვის 15,100 იყო.

აქ მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რეალურად რამდენად არის მოთხოვნა კლინიკებზე, თუ საწოლების დატვირთვის კოეფიციენტს შევხედავთ, რომელიც 55-60%-ს არ აღემატება, ნათლად ჩანს, რომ სტაციონარების რაოდენობა არა მოთხოვნის საფუძველზე, არამედ ბიუჯეტის ხარჯზე ბიზნესის კეთების მოტივით არის გაზრდილი.

პაატა ბაირახტარი – “ახალგაზრდა ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა ასოციაცია – აფბას”, ვიცე-პრეზიდენტი

Share